این ترکیب برای التهاب بدن معجزه میکند!

ترکیب بعضی از مواد طبیعی موجود در گیاهان و ادویه‌ها ممکن است اثری بسیار قوی‌تر از مصرف جداگانه آن‌ها داشته باشد. پژوهشگران دانشگاه علوم توکیو در مطالعه‌ای آزمایشگاهی دریافتند که ترکیب کپسایسین موجود در فلفل تند با منتول نعناع یا ترکیب ۱،۸-سینئول، می‌تواند اثر ضدالتهابی این مواد را تا چند صد برابر افزایش دهد؛ کشفی که نگاه تازه‌ای به تأثیر هم‌زمان ترکیبات غذایی بر مسیرهای التهابی بدن ارائه می‌کند.

کشف تازه درباره همکاری ترکیبات گیاهی

پژوهشگران به سرپرستی جن‌ایچیرو آریمورا در دانشگاه علوم توکیو بررسی کردند که ترکیبات فعال موجود در گیاهان چگونه می‌توانند به‌جای عملکرد مستقل، در کنار یکدیگر فعالیت کنند و پاسخ‌های زیستی قوی‌تری ایجاد کنند.

در این پژوهش، چهار ترکیب طبیعی مورد بررسی قرار گرفتند:

• کپسایسین: ترکیب تند موجود در فلفل چیلی

• منتول: ماده فعال شناخته‌شده در نعناع

• ۱،۸-سینئول: ترکیبی موجود در اکالیپتوس

• بتا-اودسمول: ترکیبی گیاهی که در زنجبیل نیز یافت می‌شود

هدف محققان این بود که مشخص کنند این مواد به‌تنهایی چه تأثیری بر التهاب دارند و ترکیب آن‌ها چگونه می‌تواند فعالیت سلول‌های ایمنی را تغییر دهد.

آزمایش روی سلول‌های ایمنی چه چیزی را نشان داد؟

ماکروفاژها نوعی سلول ایمنی هستند که در شناسایی عوامل بیگانه و تنظیم واکنش‌های التهابی نقش دارند. این سلول‌ها با آزادسازی مولکول‌هایی به نام سیتوکین، پیام‌های التهابی را در بدن منتقل می‌کنند.

محققان برای شبیه‌سازی التهاب، ماکروفاژهای موشی را در معرض لیپوپلی‌ساکارید، یکی از اجزای باکتریایی محرک التهاب، قرار دادند. سپس ترکیبات گیاهی را به‌صورت جداگانه و در ترکیب با یکدیگر به سلول‌ها افزودند.

نتایج نشان داد کپسایسین به‌تنهایی قوی‌ترین اثر ضدالتهابی را در میان ترکیبات بررسی‌شده داشت؛ اما زمانی که این ماده با منتول یا ۱،۸-سینئول ترکیب شد، اثر هم‌افزایی چشمگیری مشاهده شد.

بر اساس نتایج منتشرشده در مجله علمی «Nutrients»، ترکیب کپسایسین و منتول باعث شد شاخص مربوط به غلظت مؤثر کپسایسین برای مهار بیان ژن التهابی حدود ۶۹۹ برابر کاهش پیدا کند. این مقدار برای ترکیب کپسایسین و ۱،۸-سینئول حدود ۱۵۴ برابر بود. ترکیب کپسایسین با بتا-اودسمول نیز اثر هم‌افزایی محدودتری نشان داد.

چرا ترکیب این مواد اثر بیشتری دارد؟

پژوهشگران برای توضیح این پدیده به تفاوت مسیرهای اثرگذاری این ترکیبات درون سلول اشاره کردند.

منتول و ۱،۸-سینئول از طریق کانال‌هایی به نام «تی‌آر‌پی» بر سلول اثر می‌گذارند. این کانال‌ها در غشای سلول قرار دارند و در دریافت محرک‌های شیمیایی و فیزیکی و تنظیم ورود کلسیم به داخل سلول نقش دارند.

در مقابل، کپسایسین ظاهراً از مسیری متفاوت و مستقل از این کانال‌ها بر فرایندهای التهابی تأثیر می‌گذارد. به همین دلیل، وقتی این مواد هم‌زمان استفاده می‌شوند، چند مسیر پیام‌رسانی سلولی به‌طور موازی تحت تأثیر قرار می‌گیرند.

به بیان ساده، ترکیبات گیاهی در این آزمایش به‌جای آنکه یک مسیر مشترک را چند بار فعال کنند، از مسیرهای متفاوتی وارد عمل شدند و یکدیگر را تکمیل کردند. محققان این پدیده را نوعی اثر هم‌افزایی دانسته‌اند؛ اثری که می‌تواند بسیار قوی‌تر از عملکرد مستقل هر ماده باشد.

با وجود نتایج امیدوارکننده این پژوهش، یک نکته مهم نباید نادیده گرفته شود: این آزمایش روی سلول‌های ایمنی موش در محیط آزمایشگاهی انجام شده است، نه روی انسان.

بنابراین نمی‌توان نتیجه گرفت که خوردن هم‌زمان فلفل تند و نعناع یا مصرف اکالیپتوس، التهاب بدن را صدها برابر کاهش می‌دهد یا جایگزین درمان بیماری‌های التهابی می‌شود. اعداد گزارش‌شده مربوط به شاخص‌های آزمایشگاهی و تغییر غلظت مؤثر ترکیبات در شرایط کنترل‌شده هستند.

برای مشخص شدن تأثیر واقعی این ترکیب‌ها در بدن انسان، انجام مطالعات بیشتر، بررسی مقدار مصرف، نحوه جذب مواد و ارزیابی ایمنی آنها ضروری است. همچنین مصرف غلیظ عصاره‌ها یا اسانس‌های گیاهی را نباید با استفاده معمول از این مواد در غذا یکسان دانست.

یافته‌ای تازه برای آینده تغذیه و سلامت

این مطالعه که نتایج آن در ۲۳ ژانویه ۲۰۲۶ در مجله «Nutrients» منتشر شد، می‌تواند مسیر تازه‌ای برای پژوهش درباره ترکیب مواد غذایی و طراحی محصولات عملکردی باز کند.

پژوهشگران معتقدند شناخت بهتر تعامل ترکیبات گیاهی ممکن است در آینده به تولید غذاها، چاشنی‌ها و مکمل‌هایی منجر شود که با مقادیر کنترل‌شده‌ای از مواد فعال، اثرات زیستی مشخصی داشته باشند.

پیام اصلی این پژوهش آن است که ارزش برخی ترکیبات گیاهی را نباید فقط بر اساس اثر مستقل آنها سنجید. گاهی نحوه ترکیب مواد و مسیرهایی که در کنار یکدیگر فعال می‌کنند، اهمیت بیشتری از مصرف جداگانه آنها دارد؛ هرچند اثبات چنین مزایایی برای سلامت انسان همچنان به تحقیقات بالینی نیاز دارد.