شیخ فضلالله نوری؛ روایت اعدام نخستین مجتهد در عصر مشروطه
اعدام شیخ فضلالله نوری در ۱۳ مرداد ۱۲۸۸ یکی از جنجالیترین و بحثبرانگیزترین رخدادهای تاریخ معاصر ایران است؛ واقعهای که همچنان پس از بیش از یک قرن، محل اختلاف دیدگاههای تاریخی و سیاسی باقی مانده است.
اعدام شیخ فضلالله نوری در 9 مرداد ۱۲۸۸، یکی از مهمترین و مناقشهبرانگیزترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران به شمار میرود. او که از روحانیون بانفوذ دوران قاجار بود، در جریان تحولات مشروطه به یکی از مخالفان اصلی مشروطه غربگرایانه تبدیل شد و با طرح ایده «مشروطه مشروعه» تلاش کرد قوانین کشور با مبانی شریعت اسلامی هماهنگ باشد.
پس از فتح تهران توسط نیروهای مشروطهخواه و سقوط حکومت محمدعلیشاه، شیخ فضلالله نوری بازداشت و در دادگاهی به ریاست شیخ ابراهیم زنجانی محاکمه شد. این دادگاه پس از چند جلسه رسیدگی، حکم اعدام وی را صادر کرد و سرانجام این روحانی سرشناس در میدان توپخانه تهران به دار آویخته شد.
این رویداد از همان زمان تاکنون، یکی از نقاط اختلاف میان تاریخنگاران و جریانهای فکری مختلف بوده است. گروهی، شیخ فضلالله نوری را مخالف آزادی و مشروطه معرفی میکنند و گروهی دیگر، او را مدافع استقلال کشور و ارزشهای دینی میدانند که نسبت به نفوذ بیگانگان و انحراف مشروطه هشدار میداد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نگاه رسمی به شخصیت شیخ فضلالله نوری تغییر کرد و از او بهعنوان یکی از علمای برجسته و مدافع اسلام یاد شد. بسیاری از پژوهشگران نیز معتقدند برای شناخت دقیق این شخصیت تاریخی، باید شرایط سیاسی و اجتماعی آن دوره و اسناد مختلف مورد بررسی قرار گیرد.
اکنون بیش از یک قرن از آن واقعه گذشته است، اما اعدام شیخ فضلالله نوری همچنان یکی از بحثبرانگیزترین رخدادهای تاریخ ایران محسوب میشود؛ رویدادی که هر سال با فرارسیدن سالگرد آن، بار دیگر توجه پژوهشگران، مورخان و علاقهمندان به تاریخ را به خود جلب میکند.
