۹ مرداد ۱۳۶۶؛ روزی که مکه غرق خون شد | روایت کامل کشتار حجاج ایرانی
فاجعه ۹ مرداد ۱۳۶۶ یکی از تلخترین حوادث تاریخ حج است؛ روزی که صدها زائر در خیابانهای مکه جان باختند و روابط ایران و عربستان وارد بحرانی بیسابقه شد.
فاجعه کشتار حجاج ایرانی در مکه در ۹ مرداد ۱۳۶۶، یکی از تلخترین و جنجالیترین رخدادهای تاریخ معاصر جهان اسلام است؛ حادثهای که در جریان مراسم «برائت از مشرکین» رخ داد و به شهادت صدها زائر ایرانی و دهها زائر دیگر کشورها انجامید؛ رویدادی که همچنان در حافظه تاریخی ایرانیان و مناسبات ایران و عربستان جایگاه ویژهای دارد.
کشتار حجاج ایرانی در مکه؛ زخمی ماندگار بر تاریخ حج
نهم مرداد ۱۳۶۶ برابر با ۳۱ ژوئیه ۱۹۸۷، یکی از تلخترین روزهای تاریخ مناسک حج رقم خورد. در جریان راهپیمایی «برائت از مشرکین» که هر ساله با حضور زائران ایرانی برگزار میشد، نیروهای امنیتی عربستان سعودی با برخوردی خشونتآمیز وارد عمل شدند و درگیری گستردهای در خیابانهای اطراف مسجدالحرام شکل گرفت.
این حادثه خونین به شهادت ۲۷۵ زائر ایرانی، ۸۵ نیروی پلیس عربستان و ۴۵ زائر از سایر کشورها انجامید و صدها نفر نیز مجروح شدند. این واقعه یکی از مرگبارترین حوادث تاریخ حج به شمار میرود.
چگونه فاجعه مکه آغاز شد؟
راهپیمایی برائت از مشرکین در آن سال همانند سالهای قبل برگزار شد، اما تنش میان نیروهای امنیتی عربستان و زائران به سرعت افزایش یافت. استفاده از گاز اشکآور، ضربوشتم و ازدحام شدید جمعیت، شرایط را از کنترل خارج کرد و خیابانهای مکه به صحنهای از هرجومرج و خونریزی تبدیل شد.
دو طرف روایتهای متفاوتی از علت حادثه ارائه کردند. مقامهای عربستان، زائران ایرانی را عامل آغاز درگیری معرفی کردند، اما جمهوری اسلامی ایران این رخداد را نتیجه برخورد خشونتآمیز نیروهای امنیتی سعودی دانست.
پیامدهای سیاسی و دیپلماتیک حادثه
کشتار حجاج ایرانی تنها یک حادثه امنیتی نبود، بلکه به بحرانی بزرگ در روابط تهران و ریاض تبدیل شد. پس از این واقعه، روابط سیاسی دو کشور به شدت تیره شد و برای چند سال اعزام زائران ایرانی به حج نیز متوقف شد.
این حادثه همچنین بازتاب گستردهای در جهان اسلام داشت و بحث درباره امنیت زائران، نحوه مدیریت مراسم حج و مسئولیت دولت میزبان را به یکی از موضوعات مهم سیاسی و مذهبی تبدیل کرد.
چرا فاجعه ۹ مرداد ۱۳۶۶ هنوز فراموش نشده است؟
با گذشت دههها از این حادثه، یاد و خاطره قربانیان آن همچنان زنده است. هر سال در سالروز این واقعه، مراسم بزرگداشت شهدای حج برگزار میشود و خانوادههای قربانیان، خواستار زنده نگه داشتن یاد این فاجعه هستند.
کشتار حجاج ایرانی در مکه نهتنها بخشی از تاریخ روابط ایران و عربستان محسوب میشود، بلکه یکی از تلخترین صفحات تاریخ حج است؛ حادثهای که نشان داد مناسک مذهبی نیز میتواند تحت تأثیر تنشهای سیاسی و امنیتی قرار گیرد و پیامدهایی ماندگار بر جای بگذارد.
