چرا بیماریهای خودایمنی در زنان دیرتر تشخیص داده میشود؟/ وقتی درد زنان باور نمیشود
برای بسیاری از زنان مبتلا به بیماریهای خودایمنی، رسیدن به تشخیص درست خود به یک مسیر فرسایشی تبدیل شده است؛ مسیری که در آن خستگی مداوم، دردهای پراکنده و علائم خاموش، پیش از آنکه جدی گرفته شوند، اغلب به استرس یا اضطراب نسبت داده میشوند.
زنان مبتلا به بیماریهای خودایمنی بیش از مردان با تأخیر در تشخیص، اشتباهات پزشکی و نادیده گرفته شدن علائم بیماری مواجه میشوند؛ مشکلی که به گفته پژوهشگران، در بسیاری از موارد باعث میشود درد، خستگی و سایر نشانههای جسمی آنها به اضطراب، افسردگی یا مشکلات روانی نسبت داده شود.
نتایج یک پژوهش بینالمللی که اخیراً در مجله پزشکی eClinicalMedicine منتشر شده، نشان میدهد زنان مبتلا به اختلالات خودایمنی مسیر دشوارتری برای دریافت تشخیص صحیح طی میکنند. بر اساس این مطالعه، حدود ۳۲ درصد زنان شرکتکننده دستکم چهار سال برای تشخیص بیماری خود منتظر ماندهاند؛ در حالی که این میزان در مردان حدود ۲۶ درصد بوده است.
این پژوهش همچنین نشان میدهد زنان بیشتر از مردان احساس میکنند که پزشکان شکایتهای آنها را جدی نمیگیرند یا علائم بیماریشان را به عوامل روانشناختی نسبت میدهند.
سیدنی تیلور، پژوهشگر دکتری دانشگاه آکسفورد و یکی از نویسندگان این مطالعه، میگوید: «بهویژه زنان احساس میکردند متخصصان پزشکی به صحبتهایشان گوش نمیدهند، آنها را نمیشنوند یا حرفهایشان را باور نمیکنند.»
بیماریهای خودایمنی چیست و چرا تشخیص آنها دشوار است؟
بیماریهای خودایمنی زمانی ایجاد میشوند که سیستم ایمنی بدن به اشتباه سلولها و بافتهای سالم را بهعنوان عوامل بیگانه شناسایی کرده و به آنها حمله میکند.
لوپوس، آرتریت روماتوئید، دیابت نوع یک،اماس، بیماریهای التهابی روده و پسوریازیس از جمله بیماریهایی هستند که در این گروه قرار میگیرند.
بر اساس آمارهای ارائهشده درباره جمعیت آمریکا، بیش از ۲۳ میلیون نفر به یکی از بیماریهای خودایمنی مبتلا هستند و بخش عمده این بیماران را زنان تشکیل میدهند.
یکی از چالشهای اصلی تشخیص این اختلالات، شباهت علائم اولیه آنهاست. خستگی مداوم، سرگیجه، تب خفیف، دردهای پراکنده، مشکلات عصبی و احساس ضعف ممکن است در مراحل ابتدایی بیماری ظاهر شوند؛ نشانههایی که گاهی با اضطراب، استرس و افسردگی اشتباه گرفته میشوند.
بیماریهای خودایمنی تیروئید، از جمله تیروئیدیت هاشیموتو، شایعترین گروه گزارششده در میان زنان شرکتکننده در این پژوهش بودند. این بیماریها میتوانند علائمی مانند خستگی، افزایش وزن غیرمنتظره و حساسیت به سرما ایجاد کنند.
زنان بیشتر از مردان با تشخیص اشتباه بیماری مواجه میشوند
در این مطالعه، اطلاعات ۶۶۰۷ فرد مبتلا به بیماریهای خودایمنی از طریق یک نظرسنجی آنلاین جمعآوری شد. حدود ۹۱.۲ درصد شرکتکنندگان زن بودند و بیشتر پاسخدهندگان از بریتانیا حضور داشتند.
نتایج نشان داد تفاوت قابل توجهی میان تجربه زنان و مردان در زمینه تشخیص اشتباه بیماری وجود دارد.
بر اساس گزارش شرکتکنندگان، ۴۳.۳ درصد زنان گفتهاند علائم بیماری خودایمنی آنها در ابتدا به یک مشکل روانپزشکی نسبت داده شده است؛ این رقم در مردان ۳۲.۷ درصد بود.
همچنین ۳۳.۹ درصد زنان اعلام کردند علائم جسمی آنها به عوامل روانتنی یا اختلالات روانتنی نسبت داده شده است؛ در حالی که این میزان در مردان ۲۱.۵ درصد گزارش شد.
این اختلاف نشان میدهد زنان بیشتر از مردان با این تجربه مواجه میشوند که علائم جسمی آنها پیش از بررسی کافی، ناشی از عوامل روانشناختی تلقی شود.
البته پژوهشگران تأکید کردهاند که این ارقام بر اساس گزارش شخصی شرکتکنندگان به دست آمدهاند و به معنای تأیید مستقل تمام تشخیصهای اشتباه نیستند.
انتظار طولانی برای تشخیص؛ زنان چندین برابر بیشتر به پزشک مراجعه میکنند
یکی دیگر از یافتههای مهم این پژوهش، تفاوت در مدتزمان رسیدن به تشخیص قطعی است.
در میان مردان، رایجترین بازه زمانی از شروع علائم تا تشخیص بیماری کمتر از سه ماه بود؛ اما در زنان، این بازه بیشتر در فاصله یک تا دو سال قرار داشت.
همچنین حدود ۳۲ درصد زنان دستکم چهار سال برای تشخیص بیماری خود منتظر ماندند، در حالی که این میزان در مردان ۲۶ درصد بود.
تعداد مراجعات پزشکی نیز تفاوت قابل توجهی داشت. حدود ۲۶ درصد زنان پیش از دریافت تشخیص صحیح، دستکم ۱۱ بار به پزشکان و مراکز درمانی مراجعه کرده بودند؛ این رقم در مردان حدود ۱۸ درصد بود.
پژوهشگران معتقدند چنین تأخیرهایی میتوانند روند دریافت درمان مناسب را نیز به تعویق بیندازند و فشار جسمی و روانی بیشتری بر بیماران وارد کنند.
چرا زنان بیشتر در معرض بیماریهای خودایمنی قرار دارند؟
هنوز علت دقیق شیوع بیشتر بیماریهای خودایمنی در زنان مشخص نشده است، اما پژوهشهای علمی چند عامل زیستی احتمالی را شناسایی کردهاند.
تفاوتهای هورمونی، عملکرد سیستم ایمنی، ترکیب میکروبیوم روده و ویژگیهای ژنتیکی از جمله عواملی هستند که در مطالعات مختلف بررسی شدهاند.
برخی تحقیقات کلینیک مایو نشان میدهند تفاوت در هورمونهای جنسی و نحوه تنظیم پاسخ ایمنی میتواند در افزایش آسیبپذیری زنان نقش داشته باشد.
همچنین یک پژوهش دانشگاه استنفورد در سال ۲۰۲۴، به نقش احتمالی مولکولی مرتبط با کروموزوم X در تفاوت عملکرد سیستم ایمنی زنان و مردان اشاره کرده است.
برای مثال، لوپوس یکی از بیماریهایی است که شیوع آن در زنان بهمراتب بیشتر است. طبق آمار بنیاد لوپوس آمریکا، حدود ۹۰ درصد مبتلایان به این بیماری را زنان تشکیل میدهند.
علائم نامرئی؛ چالش بزرگ تشخیص بیماری در زنان
دکتر سایرا ز. شیخ، مدیر کلینیک روماتولوژی و لوپوس دانشگاه کارولینای شمالی، معتقد است یکی از دلایل اصلی دشواری تشخیص بیماریهای خودایمنی، تدریجی بودن علائم در بسیاری از بیماران است.
او توضیح میدهد که زنان و مردان ممکن است علائم مشابهی داشته باشند، اما در زنان این نشانهها گاهی بهتدریج ظاهر میشوند و همین موضوع تشخیص بیماری را در مراحل اولیه دشوار میکند.
به گفته پژوهشگران، احتمال تشخیص اشتباه زمانی بیشتر میشود که علائم بیماری بهراحتی در آزمایشهای معمول خون قابل شناسایی نباشند.
دردهای مزمن، خستگی شدید، احساس سوزنسوزن شدن اندامها و برخی مشکلات عصبی از جمله علائمی هستند که ممکن است بدون وجود نشانههای آزمایشگاهی مشخص، مدتها ادامه پیدا کنند.
شیخ در اینباره تأکید میکند: «نباید صرفاً به این دلیل که بررسیهای اولیه نتیجه مشخصی نداشتهاند، فرض کنیم علائم زنان منشأ روانشناختی دارند.»
پژوهش روی بیش از ۶۶۰۰ بیمار چه محدودیتهایی داشت؟
این نظرسنجی از طریق شبکههای اجتماعی، گروههای حمایت از بیماران و سازمانهای اجتماعی انجام شد و برای دسترسی به جوامع مختلف، به پنج زبان ترجمه شده بود.
شرکتکنندگان اطلاعاتی درباره زمان شروع علائم، تعداد مراجعات پزشکی، تشخیصهای اشتباه و مدتزمان انتظار برای تشخیص بیماری ارائه کردند.
با این حال، پژوهشگران تأکید دارند که نتایج باید با در نظر گرفتن محدودیتهای مطالعه تفسیر شوند؛ زیرا بیشتر شرکتکنندگان زن، سفیدپوست و ساکن بریتانیا بودند و اطلاعات نیز بر اساس تجربه و حافظه شخصی افراد جمعآوری شده است.
بنابراین، نمیتوان نتایج را بدون بررسی بیشتر به تمام زنان و مردان مبتلا به بیماریهای خودایمنی در سراسر جهان تعمیم داد.
جمعبندی؛ جدی گرفتن علائم میتواند مسیر تشخیص را تغییر دهد
یافتههای این پژوهش بار دیگر اهمیت توجه به تفاوتهای جنسیتی در تشخیص و درمان بیماریهای خودایمنی را نشان میدهد.
پژوهشگران معتقدند پزشکان باید در مواجهه با علائمی مانند خستگی مزمن، دردهای مداوم، مشکلات عصبی و سایر نشانههای غیرقابل توضیح، احتمال وجود بیماریهای خودایمنی را نیز در نظر بگیرند.
نادیده گرفتن علائم یا نسبت دادن زودهنگام آنها به اضطراب و افسردگی میتواند تشخیص صحیح را به تأخیر بیندازد.
همانطور که متخصصان این پژوهش تأکید میکنند، شنیدن صحبتهای بیمار، بررسی دقیق سوابق پزشکی و پیگیری علائم مداوم، بخش مهمی از مسیر تشخیص صحیح است؛ مسیری که برای بسیاری از زنان مبتلا به بیماریهای خودایمنی هنوز طولانی و دشوار باقی مانده است.