راهنمای مراقبت از بیماران شدید روانپزشکی در شرایط جنگی؛ آنچه خانوادهها باید بدانند
در شرایط جنگی، دسترسی به خدمات درمانی و بهداشتی ممکن است با اختلال مواجه شود. گزارشهایی نیز از آسیبدیدن برخی بیمارستانها و مراکز درمانی در جریان حملات وجود دارد. در چنین وضعیتی، مدیریت مراقبت از بیماران دچار اختلالات شدید روانپزشکی در محیط خانه اهمیت دوچندان پیدا میکند.
دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت در بروشوری آموزشی، توصیههایی را برای خانوادهها و مراقبان این بیماران در شرایط جنگی ارائه کرده است. بر اساس این راهنما، بسیاری از بیماران شدید روانپزشکی در صورت مصرف منظم دارو و حمایت خانواده میتوانند وضعیت نسبتاً پایداری داشته باشند و از بروز بحرانهای جدی پیشگیری شود.
اهمیت تداوم درمان دارویی
قطع یا بینظمی در مصرف دارو، یکی از شایعترین دلایل عود علائم در بیماران روانپزشکی است.
در این بروشور تاکید شده که خانوادهها باید به این موارد توجه داشته باشند:
- داروها دقیقاً طبق برنامه تجویز پزشک مصرف شوند
- مصرف دارو حتی در زمان بهبود نسبی به هیچ وجه قطع نشود
- در صورت فراموشی یک نوبت دارو، برنامه مصرف مختل نشود و طبق دستور ادامه یابد
- داروها در زمان مشخص و منظم در اختیار بیمار قرار گیرد
برنامهریزی برای دسترسی به دارو
در شرایط جنگی ممکن است رفتوآمد یا دسترسی به پزشک و داروخانه محدود شود. به همین دلیل بهتر است خانوادهها از قبل برای تأمین دارو برنامهریزی داشته باشند.
توصیه میشود:
- همواره مقدار مشخصی داروی ذخیره در خانه و کیف اضطرار وجود داشته باشد
- نام داروها و مقدار مصرف آنها در جایی در دسترس یادداشت شود
- نسخههای قبلی بیمار تا حد امکان نگهداری شود
- داروها در محل مشخص و دور از دسترس کودکان نگهداری شوند
داشتن این اطلاعات میتواند در صورت مراجعه به مراکز بهداشتی درمانی دیگر بسیار کمککننده باشد.
چه زمانی لازم نیست به بیمارستان یا مراکز سراج مراجعه شود
در شرایط عادی ممکن است خانوادهها با بروز تغییرات رفتاری خفیف به بیمارستان مراجعه کنند. اما در شرایط جنگی، به دلیل احتمال خطرات محیطی و فشار زیاد بر مراکز بهداشتی درمانی، بهتر است از مراجعه غیرضروری خودداری شود.
مواردی مانند:
- بیحوصلگی یا کاهش انگیزه
- صحبت کردن کمتر از حد معمول
- تغییرات خفیف در خواب
- نگرانی یا بدبینی خفیف
- کاهش فعالیت روزانه
در بسیاری از موارد میتوانند در محیط خانه و با ادامه درمان دارویی مدیریت شوند.
چه زمانی مراجعه فوری به بیمارستان ضروری است
با وجود محدودیتها، در برخی شرایط مراجعه فوری به مراکز درمانی دارای بخش فوریت روانپزشکی ضروری است. از جمله در موارد زیر:
- بیان مستقیم یا جدی درباره تمایل به خودکشی
- تلاش برای آسیب رساندن به خود
- پرخاشگری شدید یا خطر آسیب به دیگران
- بیقراری شدید و غیرقابل کنترل
- از دست رفتن شدید تماس با واقعیت و عود توهم و هذیان شدید
در چنین شرایطی، دریافت کمک تخصصی و مراجعه به بیمارستان دارای بخش فوریت روانپزشکی باید در اولویت قرار گیرد.
کاهش عوامل تشدیدکننده عود بیماری
در بیماران شدید روانپزشکی، برخی عوامل میتوانند احتمال عود علائم را افزایش دهند. خانوادهها بهتر است تا حد امکان از بروز این شرایط پیشگیری کنند.
از جمله:
- قطع یا بینظمی در مصرف دارو
- بیخوابی طولانی
- درگیریهای شدید خانوادگی و جر و بحث با بیمار یا در حضور وی
- مصرف مواد یا الکل
- فشارهای روانی شدید و مداوم
نقش خانواده در حفظ ثبات وضعیت بیمار
نقش خانواده در مراقبت از بیماران روانپزشکی اهمیت زیادی دارد. مراقبان میتوانند با اقدامات ساده زیر از بروز بحران جلوگیری کنند:
- توجه به تغییرات رفتاری بیمار
- پیگیری منظم مصرف دارو
- حفظ ارتباط با پزشک و مراکز بهداشتی درمانی
- کمک به حفظ برنامه روزانه زندگی بیمار
مراکز فعال سراج در سراسر کشور
مراکز سلامت روان جامعهنگر (سراج) مراکز تخصصی برای ارائه خدمات روانپزشکی و روانشناسی به بیماران سرپایی و بیماران ترخیص شده از بیمارستانهای روانپزشکی هستند. این مراکز خدماتی مانند ویزیت، مراقبتهای پس از ترخیص (مثلاً ارجاع از بیمارستان روزبه و رازی) و پیگیری ماهانه را ارائه میدهند.
به دستور معاونت بهداشت، در شرایط فعلی و با توجه به نیاز جامعه، فعالیت کلیه مراکز سراج در سراسر کشور ادامه دارد و در موارد مورد نیاز، بیماران و خانواده میتوانند جهت دریافت خدمات به این مراکز مراجعه کنند.
نکته پایانی
در شرایط جنگی، مراقبت از بیماران شدید روانپزشکی ممکن است با چالشهای بیشتری همراه باشد. با این حال، ادامه درمان دارویی، توجه به تغییرات رفتاری و شناخت موقعیتهایی که نیاز به مراجعه فوری دارند میتواند به خانوادهها کمک کند تا از بروز بحرانهای جدی پیشگیری کنند.
