آیا بیرانوند شایسته مرد سال آسیا بود؟
انتخاب علیرضا بیرانوند بهعنوان بهترین بازیکن سال ۲۰۲۶ آسیا در بانکوک، هم یک اتفاق تاریخی برای فوتبال ایران و دروازهبانهای آسیا بود و هم بحث درباره «صلاحیت فنی در برابر وزنِ معیارها و امتیازدهی» را داغ کرد؛ بهویژه وقتی میبینیم درخشش در جام جهانی و مقدماتی آن، کفّه ترازو را به سود او سنگین کرده است.
انتخاب علیرضا بیرانوند بهعنوان بهترین بازیکن سال ۲۰۲۶ کنفدراسیون فوتبال آسیا (AFC) در مراسم بانکوک—جایی که او بالاتر از سالم الدوسری و فراس البریکان ایستاد، طلسم ۲۲ ساله فوتبال ایران را شکست و به نخستین دروازهبان تاریخ آسیا تبدیل شد که این عنوان را به دست میآورد—طبیعتاً با واکنشهای متفاوتی روبهرو شده است.
در چنین انتخابهایی، پرسش درباره «شایستگی» همیشه از دو زاویه همزمان بررسی میشود: عملکرد فردی و تاثیرگذاری واقعی در زمین از یک سو، و فرمول امتیازدهی و معیارهای انتخاب از سوی دیگر.
۱. معیار انتخاب چه بود؟ وزن بالای جام جهانی و مقدماتی
در این دوره از جوایز AFC، عملکرد در رقابتهای ملی بزرگ—بهویژه جام جهانی و مرحله مقدماتی آن—وزن تعیینکنندهای داشت. بر اساس گزارشهای رسانهای (از جمله تحلیلهای منتشرشده در نشریه الریاضیه پس از مراسم)، سهم امتیاز مربوط به درخشش در جام جهانی بسیار بالا بوده و در حالی که رقبایی مانند فراس البریکان در رقابتهای باشگاهی آسیا (مانند لیگ نخبگان) امتیاز بیشتری گرفتهاند، بیرانوند با آمار چشمگیر و سیوهای متعدد در جام جهانی—از جمله کلینشیت برابر بلژیک و نمایش درخشان در بازیهای مرحله گروهی که ایران را بدون شکست نگه داشت—بیشترین امتیاز را جمع کرد و برنده شد.
۲. چرا میتوان گفت صلاحیت و دلیل فنی داشت؟
تاثیر مستقیم در نتایج تیم ملی: در فوتبال، دروازهبانی که در بزرگترین صحنه بینالمللی (جام جهانی) جلوی تیمهای مدعی میایستد و با واکنشهایش تیمش را در بازی نگه میدارد، تاثیر ملموس و قابلاندازهگیری دارد. آمار ۱۵ سیو در جام جهانی و کلینشیت مقابل بلژیک، صرفاً یک عدد تزئینی نیست؛ بلکه از عوامل کلیدی بقا و شکستناپذیری تیم ملی در آن تورنمنت بوده است.
شکستن تابوی دروازهبانی در آسیا: در جوایز فردی فوتبال، مهاجمان و گلزنان همیشه در کانون توجهاند؛ بنابراین رسیدن یک دروازهبان به عنوان مرد سال آسیا، از نظر فنی نشان میدهد عملکردش در پست خودش به اندازهای شاخص بوده که کمیته و معیارهای انتخاب نتوانستهاند آن را نادیده بگیرند.
ثبات در سطح ملی: حضور مستمر در ترکیب تیم ملی طی سالها و رسیدن به رکورد بازیهای ملی در میان دروازهبانهای ایران، پشتوانه تجربهایِ این انتخاب است.
۳. محلِ بحث و نقد: چرا برخی همچنان تردید دارند؟
فصل باشگاهیِ پرنوسان و نیمهتمام: منتقدان و مقایسه کنندگان معمولاً به تصویر کامل سال نگاه میکنند؛ جایی که لیگ داخلی تحت تاثیر شرایط جنگی و بحرانها کوتاه شد، تیم باشگاهی او (تراکتور) نایبقهرمان شد و خودِ او نیز پس از آن وارد مقطع جدیدی در فجر سپاسی شیراز شد. از نگاه کسانی که به درخشش مداوم و قهرمانیهای باشگاهی در تمام طول سال نگاه میکنند، ممکن است این پرسش مطرح شود که آیا کارنامه باشگاهیِ امسال به اندازه درخشش ملی چشمگیر بوده است یا خیر.
تفاوتِ «بهترین در فرمول امتیازدهی» با «اجماع مطلق فنی»: وقتی یک جایزه بر اساس فرمولی با وزن بالا برای یک تورنمنت خاص (جام جهانی) تعیین میشود، طبیعی است که بازیکنی با عملکرد برجسته در همان مقطع جلو بیفتد؛ حتی اگر در برخی شاخصهای دیگر (مثل آمار باشگاهی قارهای) رقیبش جلوتر باشد. همین موضوع باعث میشود برخی انتخاب را نتیجه «سازوکار امتیازدهی» بدانند تا اجماع کامل روی یک فصل بینقص.
احتمال تغییر فرمول در آینده: همزمانی این انتخاب با صحبتهای مطرحشده درباره بازنگری در فرمول جوایز AFC در دورههای آینده، این ذهنیت را تقویت کرده که معیارهای فعلی خودشان در معرض بحث و تغییرند.
بیرانوند از نظر معیارهای تعریفشده برای این دوره—بهویژه درخشش پررنگ در جام جهانی و شکستن طلسم ۲۲ ساله ایران و تابوی دروازهبانی—دلیل روشنی برای برنده شدن داشت. اما اینکه آیا این انتخاب در نگاه همه مخاطبان و کارشناسان «بیچونوچرا»ست یا نه، بستگی به این دارد که چه کسی چه وزنی به درخشش در تورنمنت ملی بدهد و چه کسی به تداوم در سطح باشگاهها.