کدام رئیس کل بانک مرکزی رکورددار جهش دلار است؟
با گذشت نزدیک به پنج دهه از مدیریت بانک مرکزی در ایران، تأثیر جنگ‌ها، تحریم‌ها و سیاست‌های اقتصادی بر نوسانات قیمت دلار همچنان مورد بحث است. این چالش‌ها باعث شده تا عملکرد رئیس کل بانک مرکزی در این زمینه به شدت مورد توجه قرار گیرد.
به گزارش فرتاک نیوز؛ بررسی عملکرد روسای کل بانک مرکزی نشان می‌دهد که هر یک در شرایط متفاوتی مسئولیت خود را بر عهده داشته‌اند. این موضوع باعث می‌شود که ارزیابی دقیق از عملکرد آنها نیازمند توجه به شرایط اقتصادی و مدت زمان تصدی باشد. در این راستا، پرسش اصلی این است که کدام دوره شاهد بیشترین افزایش قیمت دلار بوده و آیا می‌توان از این افزایش به راحتی نتیجه‌گیری کرد؟
روند افزایش قیمت دلار چگونه است؟
افزایش تجمعی قیمت دلار ممکن است گمراه‌کننده باشد. به همین دلیل، در این بررسی از نرخ رشد مرکب ماهانه به عنوان شاخص اصلی استفاده می‌شود. این نرخ می‌تواند ارتباط بین قیمت آغاز و پایان هر دوره را نشان دهد.
|
رتبه |
رئیس کل |
مدت تصدی ماه |
دلار آغاز تومان |
دلار پایان تومان |
درصد رشد مرکب ماهانه |
|---|---|---|---|---|---|
|
۱ |
همتی دور دوم |
۱۰ |
۱۳۵,۰۰۰ |
۲۶۸,۰۰۰ |
۷.۱۰ |
|
۲ |
فرزین |
۳۶ |
۴۱,۰۰۰ |
۱۳۵,۰۰۰ |
۳.۳۷ |
|
۳ |
صالح‌آبادی |
۱۴ |
۲۷,۰۰۰ |
۴۱,۰۰۰ |
۳.۰۳ |
|
۴ |
کمیجانی |
۴ |
۲۴,۰۰۰ |
۲۷,۰۰۰ |
۲.۹۹ |
|
۵ |
مولوی |
۱۲ |
۱۰ |
۱۴ |
۲.۸۴ |
|
۶ |
نوبری |
۲۴ |
۱۴ |
۲۷ |
۲.۷۷ |
|
۷ |
همتی دور اول |
۳۴ |
۱۰,۰۰۰ |
۲۴,۰۰۰ |
۲.۶۱ |
|
۸ |
بهمنی |
۵۸ |
۹۶۶ |
۳,۲۰۰ |
۲.۰۹ |
|
۹ |
سیف |
۶۰ |
۳,۲۰۰ |
۱۰,۰۰۰ |
۱.۹۲ |
|
۱۰ |
نوربخش دور اول |
۶۰ |
۲۷ |
۷۴ |
۱.۶۹ |
|
۱۱ |
قاسمی |
۳۶ |
۷۴ |
۱۲۰ |
۱.۳۵ |
|
۱۲ |
عادلی |
۶۰ |
۱۲۰ |
۲۶۳ |
۱.۳۲ |
|
۱۳ |
نوربخش دور دوم |
۱۰۸ |
۲۶۳ |
۸۳۲ |
۱.۰۷ |
|
۱۴ |
مظاهری |
۱۳ |
۹۳۵ |
۹۶۶ |
۰.۲۵ |
|
۱۵ |
شیبانی |
۵۳ |
۸۳۲ |
۹۳۵ |
۰.۲۲ |
- رشد مرکب ماهانه به عوامل متعددی بستگی دارد؛ برای مثال، افزایش قیمت دلار از ۳۰ هزار تومان به ۶۵ هزار تومان در ۱۲ ماه نرخ رشد ۶.۶۵ درصد را نشان می‌دهد، در حالی که همین افزایش در ۶ ماه به ۱۳.۷۵ درصد می‌رسد.
چه عواملی بر عملکرد رئیس کل تأثیر دارد؟
|
رتبه طول دوره |
رئیس کل |
مدت تقریبی ماه |
درصد رشد مرکب ماهانه |
|---|---|---|---|
|
۱ |
نوربخش دور دوم |
۱۰۸ |
۱.۰۷ |
|
۲ |
نوربخش دور اول |
۶۰ |
۱.۶۹ |
|
۳ |
عادلی |
۶۰ |
۱.۳۲ |
|
۴ |
سیف |
۶۰ |
۱.۹۲ |
|
۵ |
بهمنی |
۵۸ |
۲.۰۹ |
|
۶ |
شیبانی |
۵۳ |
۰.۲۲ |
|
۷ |
قاسمی |
۳۶ |
۱.۳۵ |
|
۸ |
فرزین |
۳۶ |
۳.۳۷ |
|
۹ |
همتی دور اول |
۳۴ |
۲.۶۱ |
|
۱۰ |
نوبری |
۲۴ |
۲.۷۷ |
|
۱۱ |
صالح‌آبادی |
۱۴ |
۳.۰۳ |
|
۱۲ |
مظاهری |
۱۳ |
۰.۲۵ |
|
۱۳ |
مولوی |
۱۲ |
۲.۸۴ |
|
۱۴ |
همتی دور دوم |
۱۰ |
۷.۱۰ |
|
۱۵ |
کمیجانی |
۴ |
۲.۹۹ |
در کنار بررسی عملکرد رییس کل، لازم است به تنش‌های اقتصادی و سیاسی در هر دوره نیز اشاره کرد. جنگ‌ها، نوسانات درآمدهای نفتی و تحریم‌ها از عواملی هستند که بر نرخ ارز تأثیرگذار بوده‌اند. این در حالی است که نمی‌توان تمامی این تغییرات را به عملکرد فردی یک رئیس کل نسبت داد.
|
دوره ریاست |
سال‌های تقریبی |
رویدادهای مهم اقتصادی و سیاسی |
|---|---|---|
|
مولوی |
۱۳۵۷-۱۳۵۸ |
انقلاب ۱۳۵۷؛ ملی‌شدن بانک‌ها؛ بحران سفارت آمریکا |
|
نوبری |
۱۳۵۸ -۱۳۶۰ |
آغاز جنگ ایران و عراق ۱۳۵۹؛ مسدودسازی دارایی‌های ایران |
|
نوربخش |
۱۳۶۰ -۱۳۶۵ |
تداوم جنگ؛ افت قیمت نفت ۱۳۶۴–۱۳۶۵ |
|
قاسمی |
۱۳۶۵ -۱۳۶۸ |
پایان جنگ و قطعنامه ۵۹۸ ۱۳۶۷؛ آغاز بازسازی |
|
عادلی |
۱۳۶۸- ۱۳۷۳ |
برنامه دور اولتوسعه؛ تعدیل اقتصادی؛ اصلاحات ارزی |
|
نوربخش دور دوم |
۱۳۷۳- ۱۳۸۲ |
بحران ارزی ۱۳۷۴؛ افت نفت ۱۳۷۷؛ نا آرامی های اجتماعی ۱۳۷۸یکسان‌سازی ارز ۱۳۸۱ |
|
شیبانی |
۱۳۸۲- ۱۳۸۶ |
رشد درآمد نفت؛ قطعنامه‌های هسته‌ای شورای امنیت |
|
مظاهری |
۱۳۸۶- ۱۳۸۷ |
بحران مالی جهانی ۲۰۰۸؛ نوسان قیمت نفت |
|
بهمنی |
۱۳۸۷- ۱۳۹۲ |
انتخابات ۱۳۸۸هدفمندی یارانه‌ها ۱۳۸۹؛ تحریم نفت و بانک؛ جهش ارز ۱۳۹۱ |
|
سیف |
۱۳۹۲- ۱۳۹۷ |
توافق برجام ۱۳۹۴؛ اجرای برجام ۱۳۹۴؛ نا آرامی های اجتماعی ۱۴۰۴خروج آمریکا ۱۳۹۷ |
|
همتی دور اول |
۱۳۹۷- ۱۴۰۰ |
بازگشت تحریم‌ها؛ افزایش قیمت بنزین ۱۳۹۸؛ کرونا ۱۳۹۸–۱۳۹۹ |
|
کمیجانی |
۱۴۰۰ |
تغییر دولت؛ تداوم تحریم‌ها و مذاکرات هسته‌ای |
|
صالح‌آبادی |
۱۴۰۰- ۱۴۰۱ |
جنگ روسیه و اوکراین ۱۴۰۰؛ حذف ارز ۴۲۰۰ ۱۴۰۱ نا آرامی های اجتماعی ۱۴۰۱ |
|
فرزین |
۱۴۰۱- ۱۴۰۴ |
مرکز مبادله ارز و طلا ۱۴۰۱؛ درگیری مستقیم ایران و اسرائیل ۱۴۰۳؛ جنگ دوازده‌روزه ۱۴۰۴ |
|
همتی دور دوم |
۱۴۰۴- ۱۴۰۵ |
ناآرامی های دی ماه ۱۴۰۴ پیامدهای جنگ ۱۴۰۴؛ نااطمینانی سیاسی و محدودیت تجارت خارجی |
آیا رکورد جهش دلار نشانه بدترین عملکرد است؟
این سئوال به طور طبیعی مطرح می‌شود که آیا رکورد جهش دلار فقط به معنای بدترین عملکرد است؟ پاسخ به این سوال منفی است. برای قضاوت دقیق، نیاز به تحلیل شرایط اقتصادی و سیاست‌های کلان دارد.
|
رتبه |
رئیس کل |
مدت تصدی ماه |
دلار آغاز تومان |
دلار پایان تومان |
درصد رشد مرکب ماهانه |
|---|---|---|---|---|---|
|
۱ |
همتی دور دوم |
۱۰ |
۱۳۵,۰۰۰ |
۲۶۸,۰۰۰ |
۷.۱۰ |
|
۲ |
فرزین |
۳۶ |
۴۱,۰۰۰ |
۱۳۵,۰۰۰ |
۳.۳۷ |
|
۳ |
صالح‌آبادی |
۱۴ |
۲۷,۰۰۰ |
۴۱,۰۰۰ |
۳.۰۳ |
|
۴ |
کمیجانی |
۴ |
۲۴,۰۰۰ |
۲۷,۰۰۰ |
۲.۹۹ |
|
۵ |
مولوی |
۱۲ |
۱۰ |
۱۴ |
۲.۸۴ |
|
۶ |
نوبری |
۲۴ |
۱۴ |
۲۷ |
۲.۷۷ |
|
۷ |
همتی دور اول |
۳۴ |
۱۰,۰۰۰ |
۲۴,۰۰۰ |
۲.۶۱ |
|
۸ |
بهمنی |
۵۸ |
۹۶۶ |
۳,۲۰۰ |
۲.۰۹ |
|
۹ |
سیف |
۶۰ |
۳,۲۰۰ |
۱۰,۰۰۰ |
۱.۹۲ |
|
۱۰ |
نوربخش دور اول |
۶۰ |
۲۷ |
۷۴ |
۱.۶۹ |
|
۱۱ |
قاسمی |
۳۶ |
۷۴ |
۱۲۰ |
۱.۳۵ |
|
۱۲ |
عادلی |
۶۰ |
۱۲۰ |
۲۶۳ |
۱.۳۲ |
|
۱۳ |
نوربخش دور دوم |
۱۰۸ |
۲۶۳ |
۸۳۲ |
۱.۰۷ |
|
۱۴ |
مظاهری |
۱۳ |
۹۳۵ |
۹۶۶ |
۰.۲۵ |
|
۱۵ |
شیبانی |
۵۳ |
۸۳۲ |
۹۳۵ |
۰.۲۲ |
مرور پنج دهه مدیریت بانک مرکزی نشان می‌دهد که رؤسای کل در آغاز مسئولیت خود وعده‌هایی برای سامان‌دهی بازار ارز داده‌اند اما در پایان بیشتر با چالش‌های ارزی و پولی مواجه بوده‌اند. این موضوع نشان‌دهنده این است که مشکلات اقتصادی به راحتی حل‌نشدنی هستند و فراتر از اقدامات شخصی رؤسای بانک مرکزی است.
در نهایت، عملکرد هر رئیس کل باید در چارچوب شرایط اقتصادی و سیاسی آن دوره مورد بررسی قرار گیرد و این سوال مطرح می‌شود که آیا آنان میراث‌دار بحران‌های پیشینیان بوده‌اند یا خود زمینه‌ساز مشکلات جدیدی برای جانشینانشان شده‌اند؟
