فشار خون ریوی؛ بیماری خاموشی که می‌تواند قلب را هم درگیر کند
تنگی نفس هنگام بالا رفتن از پله‌ها، خستگی غیرعادی و سرگیجه ممکن است ساده به نظر برسند، اما گاهی از یک بیماری جدی خبر می‌دهند. فشار خون ریوی با افزایش فشار در رگ‌های خونی ریه، قلب را مجبور به فعالیت بیشتر می‌کند و در صورت پیشرفت می‌تواند به نارسایی قلب راست منجر شود.
فشار خون ریوی زمانی اتفاق می‌افتد که فشار خون در شریان‌هایی که خون را از قلب به ریه‌ها می‌رسانند، به‌طور غیرطبیعی افزایش پیدا کند. این بیماری با فشار خون بالای معمولی تفاوت دارد؛ فشار خون معمولی به فشار جریان خون در رگ‌های سراسر بدن اشاره می‌کند، اما فشار خون ریوی به گردش خون میان قلب و ریه‌ها مربوط است.
ادامه این وضعیت می‌تواند به بزرگ شدن و ضعیف شدن سمت راست قلب و در نهایت نارسایی قلب راست منجر شود. مشکل اینجاست که علائم اولیه ممکن است بسیار معمولی به نظر برسند و فرد آن‌ها را به خستگی، افزایش سن یا کمبود آمادگی جسمانی نسبت دهد.
یکی از دلایل تأخیر در تشخیص فشار خون ریوی، شباهت نشانه‌های آن به بیماری‌های دیگر قلبی و ریوی است. در مراحل اولیه، ممکن است فرد فقط هنگام فعالیت بدنی احساس کمبود نفس کند؛ اما با پیشرفت بیماری، حتی فعالیت‌های سبک نیز می‌توانند دشوار شوند.
چه زمانی باید فوراً کمک پزشکی گرفت؟ اگر تنگی نفس شدید یا ناگهانی، درد مداوم قفسه سینه، غش یا درد قفسه سینه همراه با تپش قلب و احساس ضعف رخ داد، باید فوراً با اورژانس تماس گرفت. این علائم ممکن است ناشی از آمبولی ریه یا مشکلات جدی قلبی نیز باشند. برای تنگی نفس جدید، مداوم یا رو به افزایش نیز نباید منتظر شدید شدن علائم ماند.
نکته مهم این است که ابتلا به هرکدام از این بیماری‌ها به معنای قطعی بودن فشار خون ریوی نیست. همچنین فشار خون بالای معمولی به‌تنهایی معادل فشار خون ریوی نیست و این دو وضعیت باید جداگانه بررسی شوند.
تشخیص این بیماری فقط بر اساس تنگی نفس یا علائم ظاهری امکان‌پذیر نیست. پزشک با بررسی سابقه پزشکی، معاینه و آزمایش‌های تکمیلی، احتمال بیماری را ارزیابی می‌کند و به دنبال علت‌های زمینه‌ای نیز می‌گردد.
مهم‌ترین بررسی‌ها شامل موارد زیر است:
-
اکوکاردیوگرافی: برای بررسی ساختار قلب، عملکرد بطن راست و برآورد احتمال افزایش فشار در گردش خون ریوی.
-
نوار قلب و تصویربرداری قفسه سینه: برای بررسی وضعیت قلب و ریه‌ها.
-
آزمایش عملکرد ریه و سنجش اکسیژن: برای شناسایی مشکلات تنفسی و کمبود اکسیژن.
-
اسکن‌های تخصصی و آزمایش خون: در صورت نیاز برای بررسی لخته‌های مزمن، بیماری‌های زمینه‌ای و علت‌های احتمالی دیگر.
کاتتریزاسیون قلب راست: روش اصلی برای اندازه‌گیری مستقیم فشارها در گردش خون ریوی و تأیید تشخیص در شرایط مناسب.
درمان به نوع بیماری، علت زمینه‌ای و شدت آن بستگی دارد. ممکن است پزشک داروهای اختصاصی برای گشاد کردن عروق ریوی، داروهای کنترل تجمع مایعات، اکسیژن‌درمانی در صورت پایین بودن اکسیژن خون یا درمان بیماری زمینه‌ای را تجویز کند. برای برخی بیماران مبتلا به فشار خون ریوی ناشی از لخته‌های مزمن، روش‌های جراحی یا مداخله‌ای نیز قابل بررسی است.
در نهایت، تنگی نفس مکرر، خستگی غیرعادی و کاهش توان فعالیت بدنی همیشه به معنای فشار خون ریوی نیستند، اما اگر تازه شروع شده‌اند یا به‌تدریج شدت می‌گیرند، ارزش بررسی پزشکی دارند. توجه به این تغییرات و پیگیری به‌موقع، به‌ویژه در افرادی که بیماری قلبی یا ریوی زمینه‌ای دارند، می‌تواند در شناسایی علت و انتخاب درمان مناسب نقش مهمی ایفا کند.
