قبل از قهوه آب بنوشیم یا نه؟ علمیترین پاسخ به جنجال جدید شبکههای اجتماعی
نوشیدن آب پیش از قهوه به یکی از توصیههای داغ شبکههای اجتماعی تبدیل شده است؛ برخی معتقدند این عادت ساده میتواند از کمآبی بدن جلوگیری کند، انرژی را افزایش دهد و مانع بالا رفتن هورمون استرس شود. اما متخصصان تغذیه و سلامت درباره فواید واقعی این توصیه چه میگویند؟
سیاری از افراد روز خود را با یک فنجان قهوه آغاز میکنند، اما یک ترند تازه در شبکه اجتماعی تیکتاک توصیه میکند پیش از نوشیدن قهوه صبحگاهی، ابتدا یک یا دو لیوان آب بنوشید. طرفداران این روش مدعیاند که این کار به آبرسانی بهتر بدن، افزایش اثر کافئین و حتی جلوگیری از افزایش ناگهانی هورمون کورتیزول کمک میکند.
اما آیا واقعاً نوشیدن آب پیش از قهوه چنین تأثیری دارد؟ متخصصان سلامت و تغذیه معتقدند نوشیدن آب پس از بیدار شدن عادت مفیدی است، اما بسیاری از ادعاهای مطرحشده در شبکههای اجتماعی پشتوانه علمی محکمی ندارند.
چرا نوشیدن آب بعد از بیدار شدن اهمیت دارد؟
بدن انسان بیش از نیمی از وزن خود را از آب تشکیل میدهد و برای عملکرد طبیعی اندامها، گردش خون، تنظیم دمای بدن و هضم غذا به آب کافی نیاز دارد.
از آنجا که افراد در طول چند ساعت خواب شبانه مایعات مصرف نمیکنند، طبیعی است که صبح هنگام بیدار شدن کمی تشنه باشند. لینت گوگول، متخصص مغز و اعصاب، میگوید نوشیدن آب در ابتدای روز به جبران بخشی از مایعات ازدسترفته در طول شب کمک میکند و میتواند در بهبود احساس شادابی، خلقوخو و کاهش خستگی ناشی از کمآبی خفیف مؤثر باشد.
بدن حتی هنگام خواب نیز از طریق تنفس و تبخیر آب از سطح پوست، مقداری مایعات از دست میدهد. برآوردها میزان این کاهش را در طول شب حدود ۴۰۰ تا ۷۰۰ میلیلیتر اعلام میکنند؛ البته این مقدار با توجه به شرایط جسمانی، دمای محیط و مدت خواب متفاوت است.
برخی مطالعات کوچک نیز نشان دادهاند که نوشیدن یک تا دو لیوان آب پس از بیدار شدن میتواند به رفع تشنگی و بهبود وضعیت آب بدن کمک کند. بنابراین، شروع روز با یک لیوان آب میتواند عادت ساده و مفیدی باشد.
آیا نوشیدن آب قبل از قهوه، اثر کافئین را بیشتر میکند؟
یکی از ادعاهای پرطرفدار در تیکتاک این است که نوشیدن آب قبل از قهوه باعث میشود کافئین بهتر جذب شود و اثر آن بر تمرکز، هوشیاری و انرژی افزایش پیدا کند.
اما متخصصان چنین ادعایی را تأیید نمیکنند.
قهوه به دلیل داشتن کافئین میتواند هوشیاری و تمرکز را افزایش دهد و بر خلقوخو و عملکرد ذهنی تأثیر بگذارد. با این حال، شواهد علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد نوشیدن آب پیش از قهوه، قدرت اثرگذاری کافئین را بیشتر میکند یا باعث جذب مؤثرتر آن میشود.
گوگول توضیح میدهد که وضعیت آب بدن میتواند بر عملکرد شناختی و خلقوخو تأثیر بگذارد، بهویژه زمانی که فرد دچار کمآبی خفیف باشد؛ اما نوشیدن آب درست پیش از قهوه، در مقایسه با مصرف همان مقدار آب در زمان دیگری از روز، مزیت شناختی ویژهای ندارد.
از سوی دیگر، برخلاف تصور رایج، قهوه در مصرف معمول لزوماً باعث کمآبی بدن نمیشود. اگرچه کافئین اثر ادرارآور خفیفی دارد، بخش عمده قهوه از آب تشکیل شده است و مایعات موجود در آن میتوانند بخش قابلتوجهی از این اثر را جبران کنند.
لیزا اندروز، متخصص تغذیه و بنیانگذار مجموعه Sound Bites Nutrition، نیز تأکید میکند که کمآبی بدن معمولاً برای افرادی که بهطور متعادل و منظم قهوه مینوشند، نگرانی جدی محسوب نمیشود.
آیا قهوه صبحگاهی هورمون کورتیزول را خطرناک افزایش میدهد؟
یکی دیگر از نگرانیهای مطرحشده در شبکههای اجتماعی، تأثیر نوشیدن قهوه بلافاصله پس از بیدار شدن بر سطح کورتیزول است.
کورتیزول که به هورمون استرس معروف است، نقش مهمی در تنظیم چرخه خواب و بیداری، سوختوساز و پاسخ بدن به فشارهای جسمی و روانی دارد. سطح این هورمون بهطور طبیعی در ساعات ابتدایی صبح افزایش پیدا میکند و معمولاً در ۳۰ تا ۴۵ دقیقه نخست پس از بیدار شدن، یک افزایش طبیعی در ترشح آن مشاهده میشود.
از سوی دیگر، کافئین نیز میتواند ترشح کورتیزول را تحریک کند. به همین دلیل برخی این تصور را مطرح میکنند که نوشیدن قهوه بلافاصله پس از بیداری، باعث افزایش بیش از حد هورمون استرس و افت انرژی در ساعات بعدی میشود.
اما شواهد علمی چنین نتیجهگیری قطعی را تأیید نمیکنند.
به گفته گوگول، بدن افرادی که بهطور منظم قهوه مینوشند، به اثرات کافئین سازگار میشود و واکنش کورتیزول در آنها معمولاً کاهش مییابد. همچنین شواهد محکمی وجود ندارد که نشان دهد نوشیدن قهوه صبحگاهی در مصرفکنندگان معمول، نظم طبیعی ترشح هورمونهای بدن را بهطور پایدار مختل میکند.
البته افرادی که بهندرت کافئین مصرف میکنند یا حساسیت بیشتری به آن دارند، ممکن است افزایش تحریکپذیری، تپش قلب یا احساس ناراحتی بیشتری تجربه کنند. برای این افراد، به تأخیر انداختن قهوه به مدت ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پس از بیدار شدن میتواند انتخاب راحتتری باشد.
با این حال، هیچ زمانبندی واحد و اثباتشدهای وجود ندارد که همه افراد برای جلوگیری از افزایش کورتیزول یا افت انرژی بعدازظهر ملزم به رعایت آن باشند.
آب گرم بهتر است یا آب سرد؟
یکی دیگر از توصیههای پرطرفدار در فضای مجازی، نوشیدن آب گرم یا ولرم، حدود یک تا دو ساعت پیش از قهوه است. طرفداران این روش معتقدند آب گرم میتواند هضم غذا را بهبود ببخشد، متابولیسم را تحریک کند و به عملکرد بهتر دستگاه گوارش کمک کند.
اما متخصصان میگویند شواهد علمی کافی برای اثبات برتری آب گرم نسبت به آب سرد وجود ندارد.
لیزا اندروز معتقد است نوشیدن آب گرم ممکن است در هوای سرد احساس خوشایندی ایجاد کند، اما نمیتوان فواید متابولیکی یا گوارشی قابلتوجهی برای آن در نظر گرفت.
گوگول نیز توضیح میدهد که دمای آب ممکن است در کوتاهمدت بر حرکت معده و سرعت تخلیه آن تأثیر بگذارد، اما این تغییرات محدود و موقتی هستند و شواهدی از مزایای بلندمدت آن برای هضم یا سوختوساز بدن وجود ندارد.
بنابراین، بهترین انتخاب دمای آبی است که نوشیدن آن برای شما راحتتر باشد.
آیا اضافه کردن نمک به آب صبحگاهی مفید است؟
برخی کاربران شبکههای اجتماعی پیشنهاد میکنند برای جبران مایعات ازدسترفته در طول شب و افزایش آبرسانی بدن، مقداری نمک به آب آشامیدنی اضافه کنید.
نمک حاوی سدیم است؛ الکترولیتی که در تنظیم تعادل مایعات بدن نقش دارد. به همین دلیل، ورزشکارانی که فعالیت بدنی طولانی و شدید انجام میدهند و مقدار زیادی آب و املاح از طریق تعریق از دست میدهند، ممکن است به دریافت الکترولیتها نیاز داشته باشند.
اما شرایط بدن پس از یک خواب معمولی با وضعیت ورزشکار پس از ساعتها فعالیت شدید تفاوت دارد. کمآبی خفیف ناشی از خواب شبانه معمولاً به مصرف نمک یا مکملهای الکترولیتی نیاز ندارد و نوشیدن آب در کنار وعدههای غذایی معمول برای تأمین مایعات و املاح بدن کافی است.
افزودن بیدلیل نمک به آب روزانه نیز میتواند دریافت سدیم را افزایش دهد؛ موضوعی که برای افراد مبتلا به فشار خون بالا یا برخی بیماریهای کلیوی اهمیت بیشتری دارد.
در نهایت؛ قبل از قهوه آب بنوشیم یا نه؟
متخصصان معتقدند نوشیدن آب پس از بیدار شدن از خواب، عادت سالمی است و میتواند به جبران مایعات ازدسترفته در طول شب کمک کند. با این حال، لازم نیست برای بهرهمندی از فواید قهوه، حتماً آن را با فاصله زمانی مشخصی از نوشیدن آب مصرف کنید.
هم آب و هم قهوه در تأمین مایعات مورد نیاز بدن نقش دارند و کافئین موجود در قهوه برای بیشتر مصرفکنندگان معمول، باعث کمآبی قابلتوجه نمیشود.
همچنین شواهد قانعکنندهای وجود ندارد که آب گرم نسبت به آب سرد برای آبرسانی بهتر باشد یا اضافه کردن نمک به آب صبحگاهی ضرورتی داشته باشد.
در نهایت، مهمتر از ترتیب نوشیدن آب و قهوه، دریافت مایعات کافی در طول روز و توجه به نیازهای بدن است. بنابراین، میتوانید صبح خود را با یک لیوان آب، یک فنجان قهوه یا هر دو آغاز کنید؛ بدون اینکه نگران از دست دادن فواید قهوه یا افزایش غیرطبیعی هورمون استرس باشید.