بحران آلودگی هوای تهران؛ انتقادها از عملکرد استانداری، شهرداری و محیط زیست بالا گرفت
همزمان با تشدید وارونگی دما و ناسالم شدن هوای پایتخت، منتقدان و کارشناسان شهری سکوت و انفعال استانداری تهران، سازمان حفاظت محیط زیست و شهرداری را در اجرای قانون هوای پاک و مدیریت بحران به چالش کشیدهاند.
با ورود به نیمه دوم پاییز و تشدید پدیده وارونگی دما (اینورژن)، آسمان تهران بار دیگر زیر لایهای سنگین از آلایندهها فرو رفته و شاخص کیفیت هوا در مرز وضعیت ناسالم قرار گرفته است.
در حالی که شهروندان پایتختنشین با تبعات تنفسی و روزمره این بحران تکراری دستوپنجه نرم میکنند، موجی از انتقادات در رسانهها و محافل کارشناسی متوجه سه ضلع اصلی مدیریت بحران و اجرای قانون هوای پاک یعنی استانداری تهران، سازمان حفاظت محیط زیست و شهرداری تهران شده است.
۱. انتقاد از خواب زمستانی نهادهای مسئول در قبال قانون هوای پاک
بسیاری از کارشناسان محیطزیست و فعالان مدنی معتقدند که دستگاههای متولی در قبال سلامت عمومی دچار نوعی روزمرگی و انفعال شدهاند:
استانداری تهران و کارگروه اضطرار: منتقدان بر این باورند که استانداری تهران بهعنوان نهاد هماهنگکننده و متولی تشکیل جلسات کارگروه اضطرار آلودگی هوا، رویکردی منفعلانه در پیش گرفته است. به گفته ناظران، تصمیمگیریها اغلب زمانی رخ میدهد که شاخصها از مرز بحران عبور کردهاند و نتیجه آن چیزی جز تعطیلیهای دقیقه نودی و سردرگمی خانوادهها نیست.
سازمان حفاظت محیط زیست: از سوی دیگر، پیکان انتقادها به سمت سازمان حفاظت محیط زیست نشانه رفته است؛ منتقدان معتقدند این سازمان بهعنوان نهاد ناظر عالیه، پیگیری مؤثر و مطالبهگری قاطعی برای الزام دستگاهها به اجرای تکالیف قانون هوای پاک و نظارت بر استاندارد سوخت و صنایع آلاینده ندارد.
۲. چالش سلب مسئولیت و پاسکاری میان مدیریت شهری و دولت
در سوی دیگر این ماجرا، مواضع مدیریت شهری پایتخت نیز با واکنشهای متعددی روبهرو شده است. اظهارات اخیر علیرضا زاکانی، شهردار تهران، مبنی بر اینکه «مسئولیت آلودگی هوا با شهرداری نیست و در پنج سال گذشته جلسهای در این باره تشکیل نشده»، بازتاب گستردهای در فضای رسانهای داشت.
دیدگاه منتقدان: منتقدان شهری و اعضای شورای شهر استدلال میکنند که شهرداری به عنوان مدیر ارشد خدمات شهری و متولی اصلی توسعه حملونقل عمومی، نمیتواند با استناد به ترک فعل ۲۳ دستگاه دیگر، از بار مسئولیت خود شانه خالی کند و انتظار میرود پیشران هماهنگی میان نهادها باشد.
پاسخ مدیریت شهری: در مقابل، حامیان و مدیران شهرداری تأکید دارند که بدون تأمین منابع مالی از سوی دولت، نوسازی ناوگان فرسوده اتوبوسرانی و تاکسیرانی و همچنین کنترل خودروهای شخصی و سوخت، شهرداری بهتنهایی قادر به مهار آلایندهها نیست.
سلامت شهروندان در انتظار اقدام عملی
برآیند دیدگاههای کارشناسی نشان میدهد که تداوم پاسکاری مسئولیت میان استانداری تهران، شهرداری و سازمان محیط زیست و اتکای صرف به «باد و باران» برای پاک شدن آسمان پایتخت، راه به جایی نخواهد برد. تا زمانی که هر سه نهاد به جای توجیه عملکرد یا سکوت، به اجرای دقیق تکالیف قانونی خود در حوزه حملونقل عمومی، کنترل صنایع آلاینده و اطلاعرسانی بهموقع بازنگردند، بحران تنفس در تهرانِ خاکستری همچنان تکرار خواهد شد.