نخستین انتخابات ایران چگونه برگزار شد؟ از شاهزادگان تا اصناف پای صندوق رأی
انتخابات مجلس شورای ملی در سال ۱۲۸۵ با نظامی طبقاتی برگزار شد و گروههای مشخصی از جامعه امکان مشارکت در انتخاب نمایندگان را داشتند.
نخستین انتخابات مجلس شورای ملی در ۲۵ شهریور ۱۲۸۵ برگزار شد و به انتخاب نمایندگان نخستین دوره مجلس انجامید. این انتخابات در فضای پس از نهضت مشروطه و در شرایطی برگزار شد که جامعه ایران برای نخستین بار تجربه شکلگیری یک نهاد قانونگذاری مبتنی بر انتخابات را پشت سر میگذاشت.
نظامنامه انتخاباتی مجلس توسط مجلس عالی تدوین شده بود و در آن، نظامی طبقاتی برای انتخابات در نظر گرفته شده بود. بر اساس این شیوه، همه اقشار جامعه از حق رأی برخوردار نبودند و مشارکت سیاسی به گروههای مشخصی محدود میشد.
انتخابات در تهران به صورت مستقیم و یکمرحلهای برگزار شد، اما در شهرستانها روند متفاوت بود و انتخابات به شکل دو مرحلهای انجام میشد. گروههای انتخابکننده ابتدا نمایندگان خود را برمیگزیدند و سپس نمایندگان منتخب در مرکز ایالت گرد هم میآمدند تا از میان خود نماینده مجلس را انتخاب کنند.
در این انتخابات شش گروه شامل شاهزادگان قاجار، اعیان و اشراف، علما و طلاب، ملاکین و فلاحین، تجار و اصناف دارای حق رأی بودند. انتخابشوندگان نیز باید شرایطی مانند تابعیت ایران، شهرت محلی، سواد و داشتن سن بین ۳۰ تا ۷۰ سال را دارا میبودند.
نخستین انتخابات مجلس شورای ملی با چالشهای مختلفی همراه بود. کاستیهای موجود در قانون انتخابات، مشکلات اجرایی و مخالفت جریانهای مخالف مشروطه از جمله موانعی بودند که روند برگزاری انتخابات را با دشواری مواجه کردند.
از سوی دیگر، زنان، اتباع خارجی، افراد فاقد رشد لازم و ورشکستگان مقصر در این انتخابات حق رأی نداشتند. با وجود محدودیتهای گسترده، برگزاری این انتخابات را میتوان یکی از مهمترین اتفاقات تاریخ سیاسی معاصر ایران دانست؛ رویدادی که مسیر تشکیل مجلس و شکلگیری تجربه پارلمانی در کشور را آغاز کرد.
