فریب بزرگی که در کمین خانوادههای بیمار است! / چرا «تجربه شخصی» بلای جانتان میشود؟
آیا فکر میکنید چون خودتان یا اطرافیانتان با بیماری دستوپنج نرم کردهاید، حالا متخصص شدهاید و فریب اخبار جعلی را نمیخورید؟ سخت در اشتباهید!
پژوهش انجامشده در دانشگاه مرکزی چین (CCNU) نشان میدهد تجربه شخصی میتواند در برخی شرایط، مرز قضاوت را تضعیف کند و پذیرش ادعاهای نادرست را افزایش دهد.
نزدیکی به بیماری که نتیجه معکوس میدهد
این تحقیق توسط دانشگاه مرکزی چین (CCNU) در ووهان انجام شد. هدف بررسی این بود که چه کسانی بیشتر در برابر اطلاعات نادرست مربوط به سکته مغزی در فضای آنلاین آسیبپذیر هستند.
سکته مغزی بهعنوان یکی از مهمترین دلایل ناتوانی دائمی در چین انتخاب شد تا یک مورد آزمایشی مهم برای بررسی رفتار شناختی کاربران باشد.
بر خلاف انتظار، پژوهش نشان داد افرادی که تجربه نزدیکتری با سکته مغزی دارند، همیشه دقیقتر عمل نمیکنند.
اندازهگیری اطلاعات نادرست سکته مغزی
پژوهشگران حدود ۷۴۰ پست مرتبط با سکته مغزی را از شبکه اجتماعی Weibo طی پنج سال جمعآوری کردند.
در نهایت ۸۹ مورد انتخاب و به صورت جملات کوتاه درست یا غلط بازنویسی شد. شرکتکنندگان باید صحت آنها را تشخیص میدادند.
در این آزمایش دو عامل بررسی شد: دقت در تشخیص حقیقت و آستانه پذیرش یک ادعا که میتواند سختگیرانه یا آسانگیرانه باشد.
نیمی از شرکتکنندگان ترکیب متعادل اطلاعات دریافت کردند
نیم دیگر فیدی با غلبه اطلاعات نادرست مشاهده کردند
نسبت اطلاعات نادرست به درست ۳۴ به ۱۶ بود
وقتی واقعیتها کمیاب میشوند
نتایج نشان داد زمانی که اطلاعات درست کمتر نمایش داده میشود، توانایی افراد در تشخیص حقیقت کاهش پیدا میکند.
اما برخلاف آزمایشهای کلاسیک، آستانه قضاوت افراد تغییر نکرد. یعنی افراد سختگیرتر نشدند، فقط دقتشان پایین آمد.
سن نیز تأثیر قابل توجهی نداشت و تفاوت زیادی میان گروههای سنی ۲۱ تا ۳۰ و ۴۱ تا ۵۰ سال دیده نشد.
دام تجربه شخصی
نتیجه مهم تحقیق در گروهی خاص دیده شد. جوانانی که تجربه شخصی یا خانوادگی سکته مغزی داشتند، آستانه پذیرش پایینتری نشان دادند.
این افراد راحتتر به ادعاها پاسخ مثبت میدادند، حتی اگر آن ادعاها نادرست بودند.
پژوهشگران احتمال میدهند نقش احساسات در این پدیده مهم باشد. تجربه نزدیک با بیماری ممکن است باعث شود اطلاعات مشابه واقعیتر به نظر برسند.
بازخورد چه چیزی را تغییر داد
در آزمایش دوم، پس از هر پاسخ اشتباه توضیح کوتاهی درباره دلیل غلط بودن ارائه شد.
این نوع بازخورد مشابه برچسبهای راستیآزمایی در شبکههای اجتماعی است.
نتیجه نشان داد شرکتکنندگان محتاطتر شدند و آستانه پذیرش آنها افزایش یافت.
اثر بازخورد در جوانان با تجربه سکته قویتر بود
دقت تشخیص حقیقت تغییر چندانی نکرد
فقط سطح احتیاط در پذیرش تغییر کرد
یک هفته بعد چه اتفاقی افتاد
در آزمایش سوم، شرکتکنندگان پس از حداقل یک هفته دوباره همان آزمون را انجام دادند.
در این مرحله هم بازخورد اصلاحی ادامه داشت.
نتیجه نشان داد هم دقت افزایش یافته و هم احتیاط در قضاوت بیشتر شده است.
با این حال، این اثر در مدت زمان کوتاه یک هفته بررسی شده و تعمیم آن محدود است.
این یافتهها چه معنایی دارند
این پژوهش نشان میدهد نزدیکی به یک بیماری همیشه باعث افزایش دقت در برابر اطلاعات نادرست نمیشود.
در واقع، جوانان دارای تجربه خانوادگی ممکن است هدف آسیبپذیرتری برای اطلاعات غلط باشند.
این موضوع اهمیت آموزش سواد رسانهای و طراحی سیستمهای اصلاح اطلاعات را بیشتر میکند.
سوالات متداول
آیا تجربه بیماری همیشه باعث افزایش دقت میشود؟
خیر. این مطالعه نشان میدهد در برخی موارد تجربه شخصی میتواند باعث کاهش دقت شود.
کدام گروه بیشتر آسیبپذیر بودند؟
جوانانی که تجربه خانوادگی سکته مغزی داشتند.
آیا بازخورد میتواند کمک کند؟
بله. توضیح پس از پاسخ اشتباه باعث افزایش احتیاط و بهبود عملکرد شد.
آیا این نتایج پایدار هستند؟
نتایج اولیه مثبت است، اما در بازه کوتاه یک هفته بررسی شده است.
جمعبندی
این مطالعه نشان میدهد اطلاعات نادرست در حوزه سلامت میتواند حتی افرادی را که تجربه شخصی دارند تحت تأثیر قرار دهد. آموزش مداوم و بازخورد اصلاحی میتواند نقش مهمی در بهبود تصمیمگیری داشته باشد.
