بهترین زمان مصرف ویتامین D۳؛ چه ساعتی از روز بیشترین جذب را دارد؟

دکتر هاجر اشرافی - عضو هیات علمی گروه فارماسیوتیکس دانشگاه علوم پزشکی شیراز گفت: ویتامین D ۳ که در منابع علمی با نام «کوله‌کلسیفرول» شناخته می‌شود، یکی از ویتامین‌های مهم و ضروری برای حفظ سلامت بدن است که نقش کلیدی در جذب کلسیم و فسفر، حفظ سلامت استخوان‌ها، عملکرد مناسب عضلات و تقویت سیستم ایمنی دارد.

او ادامه داد: برخلاف بسیاری از ویتامین‌ها که اغلب از راه غذا دریافت می‌شود، بخش قابل توجهی از ویتامین D در بدن انسان در اثر تابش نور خورشید بر پوست تولید می‌شود؛ با این حال، سبک زندگی امروزی، کاهش تماس با نور مستقیم خورشید و برخی شرایط جسمی باعث شده است که کمبود این ویتامین در بسیاری از افراد جامعه مشاهده شود.

به گفته این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، از دیدگاه داروسازی، مصرف مکمل ویتامین D ۳ زمانی توصیه می‌شود که کمبود آن از طریق آزمایش خون مشخص شده باشد؛ در این شرایط پزشک یا داروساز بر اساس میزان کمبود، سن و وضعیت سلامت فرد، دوز مناسب را تعیین می‌کند.

اشرافی، کمبود طولانی‌مدت این ویتامین را موجب خطراتی نظیر کاهش تراکم استخوان و در موارد شدید، بیماری «استئومالاسی» یا نرمی استخوان در بزرگسالان دانست که اغلب با درد‌های استخوانی و ضعف عضلانی همراه است.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، ویتامین D ۳ را در گروه ویتامین‌های محلول در چربی دسته بندی کرد و افزود: این ویژگی باعث می‌شود که مقدار اضافی آن در بدن ذخیره شود و به همین دلیل مصرف بیش از حد مکمل‌های آن می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند.

استفاده خودسرانه از دوز‌های بالای مکمل ویتامین D ۳ ممنوع

او استفاده خودسرانه از دوز‌های بالای این ویتامین، به‌ویژه قرص‌های با دوز بالا مانند ۵۰۰۰۰ واحد بدون بررسی آزمایشگاهی را تهدیدی در زمینه افزایش کلسیم خون دانست و گفت: این وضعیت که در پزشکی به عنوان «هیپرکلسمی» شناخته می‌شود می‌تواند علائمی مانند تهوع، ضعف، یبوست، تشنگی زیاد و در موارد شدید آسیب به کلیه‌ها ایجاد کند.

این عضو هیات علمی گروه فارماسیوتیکس در دانشگاه علوم پزشکی شیراز همچنین به تداخل‌های مربوط به این مکمل پرداخت و اضافه کرد: برخی دارو‌ها می‌تواند با ویتامین D ۳ تداخل داشته باشد؛ برای مثال دارو‌های کورتیکواستروئیدی مانند «پردنیزولون» می‌تواند اثر این ویتامین را کاهش دهد، برخی دارو‌های ضدصرع مانند «فنی‌توئین» و «کاربامازپین» نیز با افزایش متابولیسم ویتامین D ممکن است باعث کاهش سطح آن در بدن شود.

اشرافی همچنین به اثر داروی «اورلیستات» در کاهش جذب ویتامین‌های محلول در چربی از جمله ویتامین D اشاره کرد و افزود: در برخی بیماران قلبی نیز مصرف دوز‌های بالای این ویتامین همراه با داروی «دیگوکسین» ممکن است خطر بروز اختلالات ریتم قلب را افزایش دهد، بنابراین در این موارد مصرف مکمل باید با نظر پزشک انجام شود.

مصرف مکمل ویتامین D ۳ و احتیاط‌های پزشکی

او در ادامه تاکید کرد: در برخی شرایط پزشکی نیز لازم است مصرف این مکمل با احتیاط بیشتری صورت گیرد؛ افرادی که دچار افزایش کلسیم خون هستند، بیماران مبتلا به سنگ کلیه کلسیمی یا برخی بیماری‌های کلیوی باید قبل از مصرف مکمل با پزشک یا داروساز مشورت کنند؛ همچنین در برخی بیماری‌های التهابی خاص مانند «سارکوئیدوز» ممکن است فعال شدن بیش از حد ویتامین D در بدن رخ دهد و در نتیجه مصرف مکمل بدون نظارت پزشکی توصیه نمی‌شود.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز همچنین به دوز مصرفی این مکمل اشاره کرد که از نظر داروسازی، می‌تواند به دو شکل درمانی و نگهدارنده باشد؛ دوز‌های بالاتر اغلب برای درمان کمبود در یک دوره مشخص تجویز می‌شود، در حالی که دوز‌های کمتر برای حفظ سطح طبیعی ویتامین در بدن استفاده می‌شود، برای جذب بهتر نیز توصیه می‌شود مکمل ویتامین D همراه با وعده غذایی اصلی که حاوی مقداری چربی سالم است مصرف شود.

کدام گروه‌ها بیشتر در معرض کمبود ویتامین D هستند؟

اشرافی ادامه داد: بررسی‌ها نشان می‌دهد که برخی گروه‌ها بیشتر در معرض کمبود ویتامین D قرار دارند؛ سالمندان، افرادی که تماس کمی با نور خورشید دارند، افراد دارای چاقی، بیماران مبتلا به برخی بیماری‌های گوارشی که جذب چربی در آنها مختل است و در برخی موارد زنان باردار از جمله گروه‌هایی هستند که ممکن است بیشتر با این کمبود مواجه شوند.

او در کنار نور خورشید، برخی مواد غذایی مانند ماهی، زرده تخم‌مرغ و محصولات لبنی غنی‌شده را در تأمین بخشی از نیاز بدن به این ویتامین موثر دانست و افزود: هرچند در بسیاری از افراد این منابع غذایی به تنهایی برای تأمین کامل نیاز بدن کافی نیستند.

عضو هیات علمی گروه فارماسیوتیکس دانشگاه علوم پزشکی شیراز یادآور شد: متخصصان حوزه داروسازی تأکید می‌کنند که مصرف مکمل ویتامین D باید بر اساس نیاز واقعی بدن و با راهنمایی پزشک یا داروساز انجام شود، آگاهی از میزان مناسب مصرف، توجه به تداخلات دارویی و پرهیز از مصرف خودسرانه دوز‌های بالا می‌تواند از بروز عوارض پیشگیری کرده و به حفظ سلامت استخوان‌ها و سیستم ایمنی بدن کمک کند.