ارزبری خودروهای سایپا و ایران خودرو چقدر است؟

صنعت خودرو ایران در سال‌های اخیر عملاً به دو الگوی متفاوت تولید تقسیم شده است؛ یکی بر پایه مونتاژ و اتکای بالا به واردات قطعات و دیگری براساس تولید داخلی‌تر با تکیه بر شبکه قطعه‌سازی داخل کشور. در این میان، ایران‌خودرو و سایپا به عنوان دو خودروساز بزرگ داخلی، سهم بیشتری از تولید را با استفاده از قطعات ساخت داخل پیش برده‌اند، اما این به معنای حل شدن مسئله وابستگی ارزی نیست، بلکه فقط شکل و شدت آن را نسبت به مونتاژکاران تغییر داده است.

در واقع، هرچند سطح داخلی‌سازی در محصولات این دو شرکت نسبت به مونتاژکاران بالاتر است، اما همچنان بخش قابل توجهی از قطعات کلیدی وابسته به واردات است و همین موضوع باعث شده ارزبری تولید در آن‌ها هم پایین باشد، اما صفر یا نزدیک به خودکفایی نباشد. از طرف دیگر، ساختار تولید در این شرکت‌ها طی سال‌های گذشته به دلیل چالش‌های مالی، کیفیت پایین برخی قطعه‌سازی‌های داخلی و محدودیت‌های تکنولوژیک، نتوانسته جهش جدی در کاهش وابستگی ارزی ایجاد کند.

 بررسی ها نشان می‌دهد به طور میانگین در هریک از خودروهای تولیدی شرکت ایرانخودرو حداقل 3000 دلار و شرکت سایپا نیز حداقل 2500 دلار ارزبری وجود دارد .

یکی از نقاط مهم برای توسعه صنعت خودرو کشور، ایجاد زنجیره ارزش قطعه سازی و افزایش عمق ساخت داخل محصولات است. این رویکرد موجب کاهش وابستگی صنعت خودرو به قطعات و در نتیجه کاهش نیاز به ارز می شود. این مهم زمانی محقق می شود که در یک برنامه ریزی بلند مدت و دقیق زنجیره ارزش قطعه سازی در کشور تقویت شود.

بنابراین تفاوت موجود در ارزبری، بیشتر از آنکه نشان‌دهنده یک مزیت پایدار در خودکفایی باشد، بیانگر دو سطح متفاوت از وابستگی به واردات است؛ یکی در قالب مونتاژ کامل‌تر و دیگری در قالب تولید داخلی‌تر اما همچنان وابسته به زنجیره تأمین خارجی در بخش‌های حساس و کلیدی.