اینترنتِ پرچالش و کسبوکارهای زمینگیر؛ با چه توجیهی هزینه سفر نمایشگاهی وزیر از جیب مردم پرداخت میشود؟
در روزهایی که کاربران ایرانی با اینترنت کند، محدودیتهای دسترسی و اختلالهای مکرر مواجهاند و بسیاری از کسبوکارهای آنلاین برای حفظ مشتری و درآمد خود میجنگند، سفر وزیر ارتباطات به نمایشگاه بینالمللی «دیجیتک اکسپو ۲۰۲۶» در ایروان، پرسشهایی جدی درباره اولویتهای مدیریتی، هزینههای دولتی و دستاوردهای واقعی چنین سفرهایی مطرح کرده است.
سفرهای خارجی مسئولان در حوزه فناوری و ارتباطات، در ظاهر میتوانند فرصتی برای توسعه همکاریهای منطقهای، تبادل دانش، جذب سرمایهگذاری و تقویت اقتصاد دیجیتال باشند؛ اما زمانی که وضعیت اینترنت در داخل کشور همچنان محل اعتراض کاربران، فعالان اقتصادی و صاحبان کسبوکار است، هر سفر رسمی در این حوزه با حساسیت بیشتری ارزیابی میشود.
سفر سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، به نمایشگاه «دیجیتک اکسپو ۲۰۲۶» در ارمنستان، از همین زاویه قابل بررسی است؛ سفری که با موضوعاتی مانند هوش مصنوعی، توسعه تعاملات فناورانه، اقتصاد دیجیتال و کریدورهای ارتباطی همراه شده، اما در مقابل، یک پرسش اساسی را بیپاسخ گذاشته است: در شرایطی که مشکلات روزمره اینترنت هنوز حل نشده، اولویت اصلی وزارت ارتباطات کجاست؟
ویترین فناوری در خارج؛ مشکلات اینترنت در داخل
توسعه فناوری، هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال بدون ارتباطات پایدار، دسترسی قابل اتکا و زیرساخت مناسب امکانپذیر نیست. این واقعیتی است که نمیتوان آن را با برگزاری نمایشگاه، نشستهای بینالمللی یا امضای تفاهمنامههای متعدد نادیده گرفت.
بخش قابل توجهی از فعالان فضای مجازی، فروشگاههای اینترنتی، تولیدکنندگان محتوا، استارتاپها و کسبوکارهای کوچک، برای فعالیت روزانه خود به اینترنت وابستهاند. اختلال، محدودیت دسترسی، کاهش کیفیت ارتباطات و هزینههای ناشی از استفاده از ابزارهای مختلف، میتواند مستقیماً بر درآمد، مشتریان، بهرهوری و حتی ادامه فعالیت این کسبوکارها تأثیر بگذارد.
در چنین شرایطی، حضور در نمایشگاههای خارجی با محوریت آینده فناوری، اگر با برنامهای روشن برای رفع مشکلات داخلی همراه نباشد، ممکن است بیشتر از آنکه نشانه پیشرفت باشد، به نمادی از فاصله میان سیاستگذاری و واقعیت زندگی کاربران تبدیل شود.
وقتی کاربران هنوز برای دسترسی به بسیاری از خدمات و ابزارهای مورد نیاز خود با محدودیت مواجهاند، سخن گفتن از ظرفیتهای بزرگ اقتصاد دیجیتال، بدون ارائه راهکار عملی برای مشکلات موجود، نمیتواند اعتماد عمومی را بهسادگی جلب کند.
هزینه سفر از منابع عمومی؛ دستاوردها باید شفاف باشند
سؤال دیگری که درباره سفرهای رسمی مسئولان مطرح میشود، هزینههای آن است. اعزام هیئتهای دولتی به نمایشگاهها و رویدادهای بینالمللی، معمولاً هزینههایی از جمله حملونقل، اقامت، تشریفات، برنامههای جانبی و سایر مخارج مرتبط دارد؛ هزینههایی که میزان و محل تأمین آنها باید بهصورت شفاف مشخص شود.
در این میان، صرف حضور یک مقام دولتی در یک رویداد خارجی بهتنهایی نمیتواند نشانه موفقیت یا شکست سفر باشد. آنچه اهمیت دارد، دستاورد قابل سنجش، نتیجه مذاکرات، قراردادهای واقعی، سرمایهگذاریهای جذبشده و تأثیر احتمالی این تعاملات بر وضعیت فناوری و ارتباطات کشور است.
اگر سفرهای خارجی با اهداف اقتصادی و فناورانه انجام میشوند، مردم حق دارند بدانند چه میزان هزینه صرف شده، چه توافقهایی به نتیجه رسیده و این نتایج چگونه قرار است به زندگی کاربران، شرکتها و فعالان اقتصاد دیجیتال کمک کند.
در شرایطی که مسئولان بارها از محدودیت منابع مالی، فشار اقتصادی و ضرورت صرفهجویی سخن میگویند، شفافیت درباره هزینه و خروجی سفرهای دولتی، نه یک مطالبه حاشیهای، بلکه بخشی از مسئولیت پاسخگویی است.
فیلترینگ و کیفیت اینترنت؛ مسئلهای که همچنان پابرجاست
یکی از مهمترین انتقادها به سیاستهای ارتباطی کشور، فاصله میان وعدههای توسعه اقتصاد دیجیتال و وضعیت دسترسی کاربران به اینترنت است. کسبوکارهایی که برای فروش، تبلیغات، ارتباط با مشتری، تولید محتوا و خدمات خود به فضای آنلاین وابستهاند، بیش از هر چیز به اینترنتی پایدار، باکیفیت و قابل پیشبینی نیاز دارند.
در چنین فضایی، هرگونه برنامه برای توسعه هوش مصنوعی، همکاریهای منطقهای یا ایجاد کریدورهای دیجیتال، زمانی میتواند اثرگذاری واقعی داشته باشد که مشکلات پایهای ارتباطات نیز در داخل کشور مورد توجه قرار گیرد.
مسئله فقط سرعت اینترنت نیست؛ اعتماد کاربران، امنیت فعالیت اقتصادی، امکان دسترسی به ابزارهای مورد نیاز و کاهش هزینههای تحمیلشده به کسبوکارها نیز اهمیت دارد. اگر این مشکلات حل نشوند، حتی بهترین برنامههای بینالمللی هم ممکن است نتوانند به ظرفیت واقعی اقتصاد دیجیتال ایران کمک کنند.
دیپلماسی فناوری یا پاسخ به مطالبات داخلی؟
همکاریهای منطقهای در حوزه ارتباطات و فناوری میتواند فرصتهای ارزشمندی ایجاد کند. توسعه زیرساختهای مشترک، تبادل فناوری، جذب سرمایهگذاری و همکاری در حوزه هوش مصنوعی، همگی اهدافی قابل دفاع هستند؛ اما این اهداف زمانی از حمایت عمومی برخوردار میشوند که نتایج آنها ملموس، شفاف و قابل ارزیابی باشد.
سفر وزیر ارتباطات به ارمنستان نیز باید با همین معیار سنجیده شود؛ نه صرفاً با تعداد جلسات، تصاویر منتشرشده یا عناوین جذاب برنامهها.
در نهایت، پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا هزینه و زمان صرفشده برای چنین سفرهایی، در کنار مشکلات موجود اینترنت، با اولویتهای واقعی کاربران و کسبوکارهای ایرانی تناسب دارد؟
دیپلماسی فناوری زمانی ارزشمند است که به توسعه فناوری در داخل منجر شود؛ زمانی که کسبوکارهای آنلاین بتوانند با اطمینان فعالیت کنند، کاربران به اینترنتی باکیفیت دسترسی داشته باشند و مردم بتوانند نتیجه سیاستهای ارتباطی را در زندگی روزمره خود احساس کنند.
تا آن زمان، سفرهای نمایشگاهی مسئولان حوزه ارتباطات، بیش از آنکه با شعارهای توسعه و آینده فناوری ارزیابی شوند، با یک مطالبه روشن روبهرو خواهند بود: اول مشکلات اینترنت مردم را حل کنید، سپس از دستاوردهای اقتصاد دیجیتال سخن بگویید.