سلامت جفت در بارداری تا چه اندازه بر مغز جنین تأثیر دارد؟ یافته‌ای تازه درباره بیش‌فعالی کودکان

جفت یکی از مهم‌ترین اندام‌هایی است که در دوران بارداری شکل می‌گیرد؛ اندامی که شاید کمتر از قلب و مغز جنین درباره آن صحبت شود، اما عملکرد آن برای رشد کودک حیاتی است.

این اندام موقت در رحم مادر تشکیل می‌شود و از طریق بند ناف، اکسیژن و مواد مغذی مورد نیاز جنین را تأمین می‌کند. جفت همچنین در تبادل مواد زائد و تولید هورمون‌های ضروری برای ادامه بارداری نقش دارد.

اما اهمیت جفت تنها به تغذیه و رشد جسمانی جنین محدود نمی‌شود. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که وضعیت این اندام ممکن است با تکامل عصبی کودک نیز ارتباط داشته باشد.

در مطالعه‌ای که پژوهشگران دانشگاه آیووا انجام داده‌اند، توجه اصلی به پروتئینی به نام «فاکتور رشد جفتی» یا PlGF معطوف شده است؛ پروتئینی که در عملکرد عروق خونی جفت نقش دارد و سطح آن می‌تواند اطلاعاتی درباره وضعیت این اندام در دوران بارداری ارائه دهد.

پروتئین جفتی چه ارتباطی با بیش‌فعالی کودکان دارد؟

اختلال بیش‌فعالی و کم‌توجهی یا ADHD یکی از اختلالات تکاملی عصبی است که می‌تواند بر تمرکز، کنترل تکانه‌ها و میزان فعالیت کودک تأثیر بگذارد.

پژوهشگران دانشگاه آیووا در مطالعه خود بررسی کردند که آیا سطح پروتئین PlGF در دوران بارداری می‌تواند با تشخیص بعدی این اختلال در کودکان ارتباط داشته باشد یا خیر.

برای انجام این پژوهش، محققان نمونه‌های خونی ذخیره‌شده مربوط به ۱۷۶ بارداری را بررسی کردند. سپس سطح پروتئین جفتی را با تشخیص‌های بعدی اختلال بیش‌فعالی در کودکان حاصل از این بارداری‌ها مقایسه کردند.

نتایج نشان داد که ارتباط مورد نظر بیشتر در سه‌ماهه سوم بارداری مشاهده شده است.

به گفته سرنا گوموس‌اوغلو، محقق اصلی مطالعه و استادیار روان‌پزشکی و زنان و زایمان دانشگاه آیووا، در بارداری‌هایی که به تولد کودکانی با تشخیص بعدی بیش‌فعالی منجر شدند، سطح PlGF در سه‌ماهه سوم افزایش معمول و مورد انتظار را نداشت.

پژوهشگران گزارش کردند که هر واحد کاهش در معیار سطح این پروتئین، با احتمال ۲.۶ برابری تشخیص بعدی ADHD همراه بوده است.

البته این عدد به معنای آن نیست که هر مادر بارداری با سطح پایین این پروتئین، حتماً فرزندی مبتلا به بیش‌فعالی خواهد داشت. این یافته تنها یک ارتباط آماری را در گروه مورد مطالعه نشان می‌دهد.

چرا سه‌ماهه سوم بارداری اهمیت ویژه‌ای دارد؟

یکی از نکات جالب این پژوهش، تفاوت نتایج در مراحل مختلف بارداری بود.

بر اساس گزارش محققان، سطح PlGF در سه‌ماهه اول و دوم ارتباط مشخصی با خطر تشخیص بعدی بیش‌فعالی نشان نداد؛ اما در سه‌ماهه سوم، این ارتباط آشکارتر شد.

سه‌ماهه سوم دوران مهمی از رشد جنین است. در این مرحله، مغز و سیستم عصبی همچنان در حال تکامل هستند و نیازهای جسمانی جنین نیز افزایش پیدا می‌کند.

پژوهشگران معتقدند تغییرات عملکرد جفت در این دوره ممکن است اطلاعاتی درباره محیط رشد جنین ارائه دهد.

نکته مهم دیگر این است که ارتباط میان سطح پایین PlGF و تشخیص بعدی ADHD حتی پس از در نظر گرفتن برخی عوامل شناخته‌شده نیز باقی ماند؛ از جمله:

• پره‌اکلامپسی یا مسمومیت بارداری.

• زایمان بسیار زودرس.

• محدودیت رشد جنین.

این موضوع نشان می‌دهد که احتمالاً عوامل دیگری نیز در این ارتباط نقش دارند؛ اما هنوز مشخص نیست که دقیقاً چه سازوکارهایی باعث ایجاد این رابطه می‌شوند.

آیا سلامت جفت می‌تواند آینده مغز کودک را پیش‌بینی کند؟

یکی از پرسش‌های مهم پس از انتشار این نتایج، امکان استفاده از اندازه‌گیری PlGF برای شناسایی کودکانی است که ممکن است در آینده به پایش تکاملی بیشتری نیاز داشته باشند.

گوموس‌اوغلو معتقد است اگر نتایج در پژوهش‌های بزرگ‌تر تکرار شود و مطالعات حیوانی نیز وجود رابطه علت‌ومعلولی را تأیید کنند، سنجش این پروتئین می‌تواند در آینده کاربردهای احتمالی داشته باشد.

برای مثال، ممکن است بتوان از اطلاعات مربوط به سلامت جفت برای شناسایی کودکانی استفاده کرد که بهتر است رشد و تکامل عصبی آن‌ها در سال‌های نخست زندگی با دقت بیشتری بررسی شود.

با این حال، در حال حاضر نمی‌توان از سطح PlGF برای تشخیص قطعی بیش‌فعالی استفاده کرد.

این پژوهش همچنین نشان داد که سطح پروتئین دیگری به نام اندوتلین-۱، که در سلامت عروق خونی نقش دارد، ارتباط مشخصی با خطر تشخیص بعدی ADHD نداشت.

این تفاوت می‌تواند به پژوهشگران کمک کند تا در تحقیقات آینده، نقش دقیق‌تر عوامل جفتی را در رشد مغز بررسی کنند.

آیا مادران باردار باید نگران این یافته باشند؟

پاسخ کوتاه این است: خیر. نتایج این مطالعه به معنای وجود خطر قطعی برای کودکانی نیست که مادرانشان در دوران بارداری با مشکلات جفتی مواجه بوده‌اند.

مهم‌ترین محدودیت پژوهش، تعداد نسبتاً کم بارداری‌های بررسی‌شده و انجام مطالعه در یک مرکز درمانی است. به همین دلیل، نمی‌توان نتایج آن را به تمام مادران و کودکان تعمیم داد.

همچنین، مشاهده ارتباط آماری به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که کاهش PlGF مستقیماً باعث بیش‌فعالی می‌شود. ممکن است عوامل دیگری در این رابطه نقش داشته باشند که هنوز شناسایی نشده‌اند.

برای تأیید این یافته‌ها، پژوهش‌های گسترده‌تر و بررسی‌های طولانی‌مدت ضروری است.

مادران باردار بهتر است به‌جای نگرانی درباره یک پروتئین خاص، مراقبت‌های معمول دوران بارداری را جدی بگیرند و مشکلاتی مانند فشار خون بالا یا اختلال در رشد جنین را با پزشک خود پیگیری کنند.

پیام اصلی این پژوهش آن است که سلامت جفت ممکن است فراتر از دوران بارداری اهمیت داشته باشد. با این حال، هنوز برای تبدیل این یافته به یک آزمایش پیش‌بینی‌کننده بیش‌فعالی یا توصیه پزشکی جدید، شواهد کافی در دسترس نیست.