خطرناکترین بیماریهای جهان کدامند؟ ۵ عامل اصلی مرگ را بشناسید
آمارهای سازمان جهانی بهداشت نشان میدهد بیماریهای قلبی و تنفسی سهم بزرگی از مرگومیر جهان را به خود اختصاص دادهاند؛ اما بسیاری از عوامل خطر آنها قابل کنترل هستند.
مرگومیر ناشی از بیماریها یکی از مهمترین شاخصهای بررسی وضعیت سلامت در جهان است. اگرچه الگوی بیماریها در کشورهای مختلف تفاوت دارد، آمارهای جهانی نشان میدهد بخش بزرگی از مرگها به بیماریهای غیرواگیر و مزمن مربوط میشود. سازمان جهانی بهداشت در تازهترین رتبهبندی جامع جهانی خود بر پایه دادههای سال ۲۰۲۱ اعلام کرده است که از میان ۱۰ علت اصلی مرگ در جهان، هفت مورد بیماریهای غیرواگیر بودهاند. این ۱۰ علت در مجموع مسئول ۳۹ میلیون مرگ، معادل ۵۷ درصد از مجموع ۶۸ میلیون مرگ ثبتشده در جهان در آن سال، بودهاند.
در میان این عوامل، بیماریهای قلبی و عروقی و بیماریهای دستگاه تنفسی سهم قابل توجهی دارند. نکته مهم این است که بسیاری از عوامل خطر این بیماریها، از جمله مصرف دخانیات، فشار خون بالا، تغذیه نامناسب، کمتحرکی و اضافهوزن، قابل کنترل هستند و اصلاح سبک زندگی میتواند در کاهش خطر ابتلا نقش داشته باشد.
۱. بیماری قلبی ایسکمیک؛ صدرنشین مرگومیر جهان
بیماری قلبی ایسکمیک یا بیماری عروق کرونر قلب، در صدر فهرست علل مرگ در جهان قرار دارد. طبق دادههای سازمان جهانی بهداشت، این بیماری در سال ۲۰۲۱ حدود ۹.۱ میلیون مرگ ایجاد کرده و مسئول حدود ۱۳ درصد از کل مرگهای جهان بوده است.
در این بیماری، جریان خون و اکسیژنرسانی به عضله قلب کاهش پیدا میکند و در بسیاری از موارد تنگی یا انسداد عروق کرونر عامل اصلی است. فشار خون بالا، کلسترول بالا، دیابت، استعمال دخانیات، چاقی، کمتحرکی و رژیم غذایی نامناسب از عوامل مهم افزایشدهنده خطر بیماریهای قلبی هستند.
تشخیص و کنترل عوامل خطر میتواند نقش مهمی در پیشگیری داشته باشد. درد یا فشار در قفسه سینه، تنگی نفس و درد منتشرشونده به دست، شانه، گردن یا فک از علائمی هستند که در صورت بروز ناگهانی باید جدی گرفته شوند.
۲. کووید۱۹؛ یکی از مرگبارترین بیماریهای جهان
کووید۱۹ که از سال ۲۰۲۰ به یکی از مهمترین تهدیدهای سلامت عمومی تبدیل شد، در رتبهبندی سال ۲۰۲۱ سازمان جهانی بهداشت دومین علت اصلی مرگ در جهان بود. این سازمان برآورد کرده است که کووید۱۹ در سال ۲۰۲۱ به طور مستقیم مسئول حدود ۸.۸ میلیون مرگ بوده است.
شدت بیماری برای افراد مختلف متفاوت است و سالمندان و افرادی که برخی بیماریهای زمینهای دارند، ممکن است در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به نوع شدید بیماری باشند. با تغییر شرایط همهگیری، جایگاه کووید۱۹ در رتبهبندیهای سالانه نیز میتواند تغییر کند؛ بنابراین رتبه سال ۲۰۲۱ را نباید به عنوان رتبه ثابت این بیماری در تمام سالها در نظر گرفت.
۳. سکته مغزی؛ بیماری ناگهانی و خطرناک
سکته مغزی سومین علت مرگ در فهرست جهانی سال ۲۰۲۱ بود و حدود ۱۰ درصد از کل مرگهای جهان را به خود اختصاص داد.
سکته مغزی زمانی رخ میدهد که جریان خون بخشی از مغز به دلیل انسداد یا خونریزی مختل شود. بالا بودن فشار خون یکی از مهمترین عوامل خطر آن است و عواملی مانند دیابت، سیگار کشیدن، کلسترول بالا و برخی بیماریهای قلبی نیز میتوانند خطر سکته را افزایش دهند.
افتادگی یک طرف صورت، ضعف یا بیحسی ناگهانی دست و پا، اختلال در صحبت کردن، مشکل ناگهانی در دید یا بههمخوردن تعادل از نشانههایی هستند که نیاز به اقدام فوری پزشکی دارند. در سکته مغزی، زمان اهمیت بسیار زیادی دارد.
۴. بیماری انسدادی مزمن ریه؛ تهدیدی جدی برای تنفس
بیماری انسدادی مزمن ریه یا بیماری مزمن انسدادی ریه، چهارمین علت اصلی مرگ در جهان در دادههای سال ۲۰۲۱ سازمان جهانی بهداشت بوده است. این بیماری حدود ۵ درصد از کل مرگهای جهان را به خود اختصاص داده است.
این بیماری گروهی از مشکلات مزمن ریوی را شامل میشود که باعث محدود شدن جریان هوا و دشواری تنفس میشوند. مصرف دخانیات یکی از مهمترین عوامل خطر است، اما قرار گرفتن طولانیمدت در معرض آلودگی هوا و برخی آلایندههای محیط کار نیز میتواند در ایجاد یا تشدید بیماری نقش داشته باشد.
سرفه مزمن، خلط، تنگی نفس و کاهش توانایی انجام فعالیتهای روزمره از علائم شایع این بیماری هستند. ترک سیگار و کاهش مواجهه با آلایندههای تنفسی از اقدامات مهم برای کاهش خطر و کند کردن روند پیشرفت بیماری به شمار میروند.
۵. عفونتهای دستگاه تنفسی تحتانی؛ بیماریای همچنان مرگبار
عفونتهای دستگاه تنفسی تحتانی پنجمین علت اصلی مرگ در جهان در سال ۲۰۲۱ بودند و با حدود ۲.۵ میلیون مرگ، همچنان مرگبارترین گروه بیماریهای عفونی پس از کووید۱۹ محسوب میشدند.
پنومونی و برخی دیگر از عفونتهای بخش پایینی دستگاه تنفسی در این گروه قرار میگیرند. این عفونتها میتوانند در کودکان خردسال، سالمندان و افراد دارای بیماریهای زمینهای خطر بیشتری ایجاد کنند. تب، سرفه، تنگی نفس، درد قفسه سینه و ضعف شدید از علائمی هستند که بسته به شدت بیماری ممکن است مشاهده شوند.
پیشگیری؛ مهمتر از درمان دیرهنگام
آمارهای جهانی نشان میدهد بسیاری از مهمترین علل مرگومیر، بهویژه بیماریهای قلبی، سکته مغزی و بیماریهای مزمن ریوی، با عوامل خطر قابل تغییر ارتباط دارند. کنترل فشار خون و قند خون، توجه به سطح چربی خون، ترک دخانیات، فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل و مراجعه به پزشک در صورت مشاهده علائم هشداردهنده میتواند در کاهش خطر بیماریهای جدی مؤثر باشد.
این فهرست بر اساس رتبهبندی سازمان جهانی بهداشت برای سال ۲۰۲۱ است؛ بنابراین نباید آن را بهعنوان آمار قطعی سال ۱۴۰۵ یا ۲۰۲۶ معرفی کرد. سازمان جهانی بهداشت در صفحه دادههای سلامت جهانی نیز همین پنج علت را به ترتیب بیماری قلبی ایسکمیک، کووید۱۹، سکته مغزی، بیماری انسدادی مزمن ریه و عفونتهای دستگاه تنفسی تحتانی ثبت کرده است.
