کیوان خسروانی درگذشت؛ معمار جشن هنر شیراز و طراح لباس فرح پهلوی

نام کیوان خسروانی با بخش مهمی از تاریخ هنر و طراحی معاصر ایران گره خورده است؛ هنرمندی که تلاش کرد میان معماری مدرن و عناصر هویت ایرانی پیوند برقرار کند و در کنار معماری، با احیای هنرهای سنتی در حوزه پارچه و لباس نیز شناخته شد. او روز ۱۲ شهریور در فرانسه درگذشت و خبر درگذشتش بار دیگر نام یکی از چهره‌های اثرگذار هنر ایران در دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ را به میان آورد.

کیوان خسروانی که بود؟

خسروانی در سال ۱۳۱۷ در تهران متولد شد و تحصیلات معماری را در دانشگاه تهران و زیر نظر هوشنگ سیحون ادامه داد. او پس از فارغ‌التحصیلی، با استفاده از بورس دولت فرانسه برای ادامه تحصیل به پاریس رفت و بعدها در زمینه مرمت آثار تاریخی نیز در ایتالیا آموزش دید. این مسیر تحصیلی، زمینه فعالیت او در معماری، حفاظت از میراث تاریخی و طراحی را فراهم کرد.

در میانه دهه ۱۳۴۰، نام خسروانی بیش از پیش در محافل فرهنگی ایران مطرح شد. یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های او طراحی نورپردازی تخت جمشید و حافظیه و فضاهای نمایشی نخستین دوره‌های جشن هنر شیراز بود؛ فعالیتی که جایگاه او را در جریان هنر مدرن ایران تثبیت کرد.

از معماری تا طراحی لباس

فعالیت‌های خسروانی به معماری محدود نماند. او علاقه ویژه‌ای به صنایع دستی و پارچه‌های سنتی ایران داشت و در زمینه احیای هنرهایی مانند قلمکار، باتیک اسکو، زری‌دوزی و سوزن‌دوزی مناطق مختلف ایران فعالیت کرد.

بخشی از این نگاه بعدها وارد طراحی لباس‌های رسمی فرح پهلوی شد. خسروانی برای سال‌ها طراحی لباس‌های او را برعهده داشت و تلاش کرد پارچه‌ها و هنرهای دستی ایرانی را در قالبی مدرن و فاخر ارائه کند. برخی از لباس‌های طراحی‌شده توسط او نیز در مجموعه‌های مرتبط با موزه مد پاریس قرار گرفته‌اند.

«نامبر وان» و تغییر چهره مد تهران

خسروانی یکی از چهره‌های تأثیرگذار در شکل‌گیری فرهنگ مدرن پوشاک در تهران نیز بود. او بوتیک «نامبر وان» را راه‌اندازی کرد؛ محلی که در آن لباس‌های طراحی‌شده با استفاده از پارچه‌های ایرانی عرضه می‌شدند.

رویکرد او در این حوزه صرفاً الگوبرداری از مد غربی نبود. خسروانی تلاش می‌کرد ظرفیت پارچه‌ها و هنرهای سنتی ایران را وارد طراحی معاصر کند و به همین دلیل نام او در تاریخ تحول طراحی لباس در ایران نیز باقی ماند.

معماری با نگاه به هویت ایرانی

از دیگر پروژه‌های شناخته‌شده خسروانی می‌توان به مهمانسرای نائین و برخی پروژه‌های معماری و طراحی داخلی اشاره کرد. او در آثار خود علاقه داشت عناصر معماری ایرانی، اقلیم و مصالح بومی را با زبان معماری مدرن ترکیب کند.

یکی از ویژگی‌های مهم نگاه او همین تلاش برای ایجاد تعادل میان «مدرن بودن» و «ایرانی ماندن» بود؛ رویکردی که در میان بخشی از معماران نسل او نیز دنبال می‌شد.

ادامه فعالیت در خارج از ایران

خسروانی پس از خروج از ایران در سال‌های پایانی دهه ۱۳۵۰ در فرانسه اقامت کرد، اما فعالیت‌هایش در زمینه فرهنگ و هنر ایران متوقف نشد. او حتی در خارج از کشور نیز روی پروژه‌هایی با موضوع میراث معماری و فرهنگ ایرانی کار کرد. از جمله، طراحی پیشنهادی شبستان ایرانی در مسجد جامع پاریس از پروژه‌هایی است که نام او با آن پیوند خورده است.

میراث کیوان خسروانی را نمی‌توان تنها در چند ساختمان یا مجموعه‌ای از لباس‌ها خلاصه کرد. اهمیت او در تلاشی بود که برای پیوند دادن هنر سنتی ایران با زبان معاصر انجام داد؛ تلاشی که باعث شد پارچه، نقش، معماری و صنایع دستی ایرانی در قالب‌هایی تازه دیده شوند.

اکنون با درگذشت او، نام کیوان خسروانی بار دیگر در کنار معماران و طراحانی قرار گرفته است که بخشی از مسیر تحول هنر و طراحی معاصر ایران را در دهه‌های پیش از انقلاب شکل دادند.