خبرنگاری میراث و محیط زیست اصفهان به حمایت تخصصی نیاز دارد
خبرنگاری میراث و محیط زیست در اصفهان امروز بیش از هر زمان دیگری به تقویت و حمایت تخصصی نیاز دارد. خشکی زایندهرود، فرونشست زمین و تهدید بناهای تاریخی، نقش رسانه را از انتقال خبر فراتر برده است.
به گزارش فرتاک نیوز؛ خبرنگاران حوزه میراث فرهنگی و محیط زیست فقط ناقل خبر نیستند؛ آنها در زنجیره حفاظت نقش دارند. قلم این خبرنگاران میتواند هشدار بدهد، مطالبه ایجاد کند، افکار عمومی را حساس کند و پیش از آنکه آسیبی جبرانناپذیر شود، زنگ خطر را به صدا درآورد.
این خبرنگاران باید دغدغههای جامعه را روایت کنند، صدای کارشناسان باشند و عملکرد دستگاههای مسئول را زیر نظر بگیرند. در سه دهه گذشته نیز رسانههای محلی و کشوری کوشیدهاند در صفحات تخصصی این دو حوزه چنین نقشی را ایفا کنند.
میراث فرهنگی و محیط زیست در سه دهه اخیر به دو حوزه مهم خبری تبدیل شدهاند. در این میان، میراث فرهنگی تا حدی پیشتاز بوده و اطلاعرسانی مستمر در آن، حساسیت عمومی نسبت به حفاظت از آثار تاریخی و فرهنگی را افزایش داده است.
اهمیت این نقش در حوزه محیط زیست نیز کمتر از میراث فرهنگی نیست. گستردگی بحرانها و تعدد تهدیدها برای منابع طبیعی، جنگلها، رودخانهها، تالابها و منابع آب، این حوزه را به مطالبهگری تخصصی و پیگیری مداوم نیازمند کرده است.
بحرانهای محیط زیستی معمولاً ناگهانی شکل نمیگیرند و پیامدهای آنها هم به امروز محدود نمیماند. این موضوع دربارهٔ اصفهان اهمیت بیشتری پیدا میکند و به همین دلیل، رسانههای محلی و کشوری باید ابعاد مختلف این بحرانها را بررسی و راهکارها را در معرض افکار عمومی و مسئولان قرار دهند.
اگر سه دهه گذشته مرور شود، در آغاز راه، صفحات میراث فرهنگی و محیط زیست در بسیاری از رسانهها بیشتر جنبه نمایشی داشتند. با این حال، امروز حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی برای نسلهای آینده، دیگر یک انتخاب رسانهای نیست و به ضرورت تبدیل شده است.
رسانه باید میان نقد، مطالبهگری و حساسسازی اجتماعی از یک سو و ارائه راهکار و حفظ رویکرد حرفهای از سوی دیگر تعادل برقرار کند. خبرنگار میتواند با یک گزارش یا یادداشت، مسئولان را نسبت به پیامدهای یک تصمیم یا طرح عمرانی و توسعهای حساس کند.
اصفهان نمونه روشن چنین وضعیتی است؛ خطهای که گنجینهای کمنظیر از میراث فرهنگی و طبیعی در اختیار دارد، اما در دهههای اخیر بارها از اجرای طرحها و توسعههایی آسیب دیده که این عرصهها را در برابر خطر قرار داده است. توسعههای ناپایدار اگر بدون توجه به ظرفیتهای تاریخی و طبیعی دنبال شوند، گاهی هزینههایی بهجا میگذارند که جبران آنها ممکن نیست.
طی سه یا چهار دهه گذشته، خبرنگاران حوزه میراث فرهنگی در اصفهان تلاشهای زیادی برای حفاظت از این گنجینه انجام دادهاند. گاهی این پیگیریها نتیجه داده، حساسیت ایجاد کرده و مانع آسیب شده است، اما در برخی موارد نیز با وجود همه هشدارها، نتیجه مطلوب حاصل نشده است.
با این حال، برخی از این خبرنگاران همچنان پیگیر ماندهاند. در سالهای اخیر اما شماری از خبرنگاران باسابقه این حوزه که سالها در اصفهان کار کرده و گزارشها و یادداشتهای زیادی نوشتهاند، به دلایل مختلف از جمله سختیها و حساسیتهای این عرصه و خستگی روحی و روانی، از رسانه فاصله گرفتهاند.
پیشتر هم خبرنگاران تخصصی این حوزه که فقط در همین زمینه قلم میزدند، اندک بودند. اکنون در شرایطی که اصفهان بیش از هر زمان دیگری به خبرنگاران حرفهای و تخصصی میراث فرهنگی نیاز دارد، شمار آنها از گذشته هم کمتر شده و این مسئله میتواند به آسیبی جدی برای میراث فرهنگی اصفهان تبدیل شود.
وقتی خبرنگار تخصصی پس از سالها تجربه و ارتباط با کارشناسان و فعالان یک حوزه از آن فاصله میگیرد، بخشی از حافظه رسانهای آن حوزه نیز از میان میرود. خبرنگاری که سالها یک بنای تاریخی، یک پرونده، یک طرح توسعهای یا یک چالش میراث فرهنگی را دنبال کرده، جزئیاتی را میداند که در گزارش یک خبرنگار همهحوزهای بهراحتی به دست نمیآید.
چنین خبرنگاری باید تاریخ، معماری، قوانین و ضوابط حفاظت، فرآیندهای مرمتی، مسائل شهری، طرحهای توسعهای و مناسبات پیچیده میان میراث فرهنگی و سایر دستگاهها را بشناسد. همین آشنایی بهتدریج حافظهای رسانهای از میراث یک شهر و استان ایجاد میکند و در بزنگاههای حساس، امکان طرح پرسشهای دقیقتر را فراهم میسازد.
از این منظر، اصفهان بیش از گذشته به پرورش خبرنگاران تخصصی میراث فرهنگی نیاز دارد؛ خبرنگارانی که بتوانند حافظان رسانهای این گنجینه باشند و میان افکار عمومی، کارشناسان و مسئولان پیوند برقرار کنند. خبرنگاری میراث فرهنگی اگرچه شاید نتواند جلوی همه آسیبها را بگیرد، اما میتواند هشدار بدهد، حساسیت ایجاد کند و موضوعی فراموششده را دوباره به صدر توجه عمومی بازگرداند.
این ضرورت وقتی پررنگتر میشود که میراث فرهنگی اصفهان با مجموعهای از بحرانهای بههمپیوسته روبهروست. خشکی زایندهرود و پیامدهای آن، از جمله تشدید فرونشست زمین، بناها و آثار تاریخی این خطه را با چالشهای جدی مواجه کرده است.
در کنار این مسائل، کمبود اعتبارات، بودجههای قطرهچکانی، ضعف نگاه تخصصی در برخی عرصههای حفاظتی و تعدد مشکلات پیشروی دستگاه متولی، نیاز به حضور رسانهای قدرتمند و تخصصی را بیشتر کرده است. فراتر از میراث فرهنگی، محیط زیست اصفهان نیز به خبرنگاران حرفهای نیاز دارد.
زایندهرود، فرونشست زمین، آلودگی هوا، خشکی تالاب گاوخونی، گسترش عرصههای بیابانی و پیامدهای ناشی از خشکی رودخانه و تالاب گاوخونی، بخشی از زنجیره بحرانهای محیط زیستی اصفهان است. هر یک از این مسائل ابعاد تخصصی و پیچیدهای دارد و پرداختن به آنها نیازمند خبرنگاری است که بتواند موضوع را از سطح خبر روزانه فراتر ببرد و جنبههای علمی، اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی آن را بررسی کند.
پیامدهای خشکی زایندهرود و تالاب گاوخونی میتواند به میراث فرهنگی، سلامت، کشاورزی، اقتصاد محلی و آینده زیستپذیری اصفهان گسترش پیدا کند. به همین دلیل، خبرنگار محیط زیست باید این زنجیره را برای مردم و مسئولان توضیح دهد و صدای کارشناسان را به گوش تصمیمگیران برساند.
با این حال، همواره یک نقد نیز متوجه خبرنگاران این دو حوزه بوده است؛ اینکه مسائل را بزرگنمایی میکنند. نمیتوان انکار کرد که در هر حوزهای احتمال رفتار غیرحرفهای، اغراق یا بزرگنمایی وجود دارد و این رویکرد به اعتبار رسانه آسیب میزند، اما نباید هر مطالبهگری و هشدار رسانهای را نیز با برچسب بزرگنمایی کنار گذاشت.
بسیاری از موضوعات میراث فرهنگی و محیط زیست ذاتاً نیازمند حساسیت عمومی هستند. وقتی آسیبی جدی سالها نادیده گرفته میشود یا دستگاههای مسئول در حل یک مسئله کند پیش میروند، رسانه باید بتواند آن را به مطالبه عمومی تبدیل کند. وظیفه خبرنگار کوچک جلوه دادن بحران برای آرام نگه داشتن فضا نیست؛ وظیفه او بیان دقیق، مستند و حرفهای واقعیت است.
در عین حال، این مسئولیت خبرنگار را از اخلاق حرفهای و دقت علمی بینیاز نمیکند. در حوزههایی مانند میراث فرهنگی و محیط زیست، خبرنگار باید بیش از هر حوزه دیگری مراقب صحت اطلاعات، استفاده از منابع معتبر، شنیدن دیدگاههای مختلف و پرهیز از اغراق باشد؛ به واقع تخصص و دقت باید در کنار مطالبهگری قرار بگیرد.
در روز خبرنگار، یکی از مهمترین مطالبات برای میراث فرهنگی و محیط زیست اصفهان، حفظ و تقویت خبرنگاری تخصصی است. اصفهان به خبرنگارانی نیاز دارد که هم میراث فرهنگی را بشناسند و هم محیط زیست را؛ خبرنگارانی که بتوانند فراتر از انتشار خبرهای روزمره، مسائل را ریشهیابی کنند، اسناد را بررسی کنند، تناقضها را آشکار کنند، مطالبهگری کنند و راه گفتوگوی کارشناسی میان جامعه، مسئولان و متخصصان را باز بگذارند.
