۱۶ مرداد ۱۲۹۴؛ روز اشغال بوشهر و آغاز مقاومت تاریخی مردم جنوب ایران
ورود نیروهای بریتانیا به بوشهر در بحبوحه جنگ جهانی اول، تنها یک اشغال نظامی نبود؛ این رویداد آغازگر یکی از ماندگارترین مقاومتهای مردمی ایران علیه استعمار شد.
در جریان جنگ جهانی اول، موقعیت راهبردی بوشهر برای بریتانیا اهمیت ویژهای داشت. این بندر به عنوان یکی از مراکز اصلی پشتیبانی عملیات نظامی انگلیس در میانرودان شناخته میشد و همین موضوع باعث شد ارتش بریتانیا تصمیم به اشغال کامل این منطقه بگیرد.
در ۱۶ مرداد ۱۲۹۴، نیروهای انگلیسی با حمایت ناوهای جنگی وارد بوشهر شدند و با انتشار اعلامیهای رسمی، حکومت نظامی را برقرار کردند. در این بیانیه، ناتوانی دولت ایران در تأمین امنیت منطقه به عنوان دلیل اصلی اشغال عنوان شد و فرماندهی شهر به سرگرد آرتور پرسکات ترهور سپرده شد.
پس از استقرار حکومت نظامی، تمامی مراکز حساس شهر تحت کنترل نیروهای بریتانیا قرار گرفت. ژاندارمری خلع سلاح شد، شناورهای نظامی ایران توقیف شدند و پرچم بریتانیا بر ساختمان دارالحکومه بوشهر به اهتزاز درآمد. این اقدامات عملاً حاکمیت دولت ایران بر بوشهر را برای مدتی از میان برد.
انگلیسیها همچنین با انتشار تمبرهایی با عنوان «بوشهر در تصرف بریتانیا»، تلاش کردند اشغال این بندر را رسمیت ببخشند. این تمبرها امروز از اسناد مهم تاریخی مربوط به اشغال جنوب ایران محسوب میشوند.
با این حال، اشغال بوشهر با واکنش شدید مردم منطقه روبهرو شد. مبارزان تنگستانی به رهبری رئیسعلی دلواری با آغاز عملیات مقاومت، یکی از مهمترین فصلهای مبارزه با استعمار را رقم زدند. در این میان، همکاری واسموس آلمانی نیز در تقویت این مقاومت نقش قابل توجهی داشت.
نیروهای بریتانیایی برای کنترل کامل شهر، ورودیهای بوشهر را با استحکامات نظامی بستند و تنها یک روز پس از آغاز اشغال، ۱۴ تن از معترضان را بازداشت و به هندوستان تبعید کردند. این اقدامات اگرچه سلطه نظامی انگلیس را تثبیت کرد، اما اراده مردم جنوب برای مقاومت را نیز بیش از پیش تقویت کرد.
