هویدا چگونه پس از ۱۳ سال نخستوزیری کنار رفت؟ راز یک تغییر تاریخی
پایان دوران طولانی نخستوزیری امیرعباس هویدا در روزهایی رقم خورد که ایران در آستانه تحولات بزرگ سیاسی قرار داشت.
امیرعباس هویدا پس از ۱۳ سال تصدی مقام نخستوزیری، از سمت خود کنارهگیری کرد و جمشید آموزگار به عنوان نخستوزیر جدید منصوب شد. این تغییر سیاسی در شرایطی رخ داد که فضای عمومی کشور بهدلیل افزایش اعتراضات و آغاز حرکتهای انقلابی، روزهای پرتنشی را پشت سر میگذاشت.
هویدا پس از ترک نخستوزیری، تنها یک روز بعد به عنوان وزیر دربار شاهنشاهی منصوب شد تا همچنان در ساختار قدرت باقی بماند. در همین زمان، محمد باهری معاون وزارت دربار نیز به حزب رستاخیز رفت و ریاست این حزب را برعهده گرفت.
با آغاز اعتراضات گسترده، محمدرضا پهلوی تلاش کرد با ایجاد تغییرات سیاسی و بازداشت برخی از چهرههای شناختهشده دوران حکومت خود، شرایط را کنترل کند. هویدا نیز در همین روند بازداشت شد؛ اقدامی که خود او میدانست بیشتر جنبه سیاسی و آرامکننده دارد، اما تصور نمیکرد این بازداشت تا پیروزی انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ ادامه پیدا کند.
تغییرات سیاسی در سایه بحران اقتصادی و اجتماعی
کنارهگیری هویدا و تغییر کابینه ایران در آن دوره، توجه بسیاری از تحلیلگران خارجی را به خود جلب کرد. برخی مفسران اروپایی معتقد بودند تحولات سیاسی ایران تا حدی تحت تأثیر فضای بینالمللی و دیدگاههای دولت وقت آمریکا به ریاست جیمی کارتر قرار گرفته است.
برخی تحلیلها تاکید داشتند که حکومت ایران برای عبور از بحران نیازمند اصلاحات عمیق سیاسی و توجه بیشتر به خواستههای جامعه است. در این میان، تجربه دولت محمد مصدق و موضوع استقلال سیاسی نیز بار دیگر در تحلیلهای رسانههای خارجی مطرح شد.
در کنار مسائل سیاسی، مشکلات اقتصادی نیز نقش مهمی در افزایش نارضایتیها داشت. برخی تحلیلگران آمریکایی تورم، فشارهای اقتصادی، کاهش ارزش پول و خروج سرمایه از کشور را از عوامل مهم شکلگیری نارضایتی عمومی میدانستند.
در نهایت، تغییر نخستوزیر و کنار رفتن هویدا نتوانست بحران موجود را مهار کند. تحولات اجتماعی و سیاسی با سرعت بیشتری ادامه یافت و کمتر از یک سال بعد، انقلاب اسلامی به پایان نظام سلطنتی در ایران انجامید.
