چطور امنیت روانی کودکان را در سفرهای اضطراری حفظ کنیم؟

در اسفند ۱۴۰۴، جاده‌های ایران شاهد سفرهایی است که شباهتی به تعطیلات نوروزی سال‌های قبل ندارد. وقتی به دلیل شرایط اضطراری مجبور به جابه‌جایی یا خروج از شهرهای بزرگ می‌شوید، بزرگ‌ترین مسئولیت شما بعد از «امنیت فیزیکی» حفظ «امنیت روانی» کودکانی است که درک درستی از صدای آژیرها، ترافیک‌های غیرعادی و چهره‌های نگران والدین ندارد.

پنهان‌کاری مطلق یا دروغ گفتن به کودکان، اضطراب آن‌ها را تشدید می‌کند، چون آن‌ها تضاد بین حرف و رفتار شما را حس می‌کنند.

روش درست این است به جای جملاتی مثل «داریم می‌ریم مهمونی»، بگویید: «اوضاع بیرون کمی شلوغ و بی‌نظم شده، به خاطر همین داریم می‌ریم یه جای آروم‌تر تا خیالمون راحت باشه.»

محدودیت اخبار هم کمک زیادی می‌کند. صدای رادیو و تلفن همراه را در ماشین کم کنید یا از هندزفری استفاده کنید. تماشای مداوم اخبار جنگی یا شنیدن تحلیل‌های سیاسی تند در فضای بسته ماشین، برای کودک «ترومای صوتی» ایجاد می‌کند.

وقتی گوشی‌ها برای حفظ باتری یا به دلیل قطعی اینترنت از دسترس خارج می‌شوند، این بازی‌ها ذهن کودک را از فضای بیرون جاده منحرف می‌کنند:

• بیست سوالی (نسخه مسافرتی): به جای اشیاء سخت، درباره شخصیت‌های کارتون‌های موردعلاقه‌اش سوال بپرسید.
• داستان‌سازی زنجیره‌ای: شما یک جمله می‌گویید («یک خرگوش درحال رانندگی بود....») و نفر بعد باید جمله بعدی را بگوید. این کار خلاقیت و بخش «آرامش‌بخش» مغز را فعال می‌کند.
• شکار رنگ‌ها: از او بخواهید در جاده یا ترافیک، 10 ماشین قرمز یا پنج تابلوی زرد پیدا کند. این بازی تمرکز او را به محیط «عینی» برمی‌گرداند و از افکار اضطرابی دور می‌کند.

در روان‌شناسی کودک، داشتن یک «شیء واسط» در زمان بحران حیاتی است.

• بوی خانه: اجازه دهید کودک بالش، پتو یا عروسک موردعلاقه‌اش را همراه داشته باشد. بوی آشنای خانه در فضای غریبه جاده، ضربان قلب کودک را تنظیم می‌کند.
• پلی‌لیست آفلاین: حتما مجموعه‌ای از قصه‌های صوتی یا آهنگ‌های شاد کودکانه را از که از قبل در تلفن همراه خود داشته‌اید برای کودک خود پخش کنید. موسیقی با ریتم آرام (60 تا 80 تپش در دقیقه) استرس را به شدت کاهش می‌دهد.

یک کیف سرگرمی و آرامش درست کنید و این کیف را در جایی بگذارید که به راحتی در ماشین در دسترس باشد (نه در صندوق عقب):

• خوراکی‌های جویدنی: (مثل سیب، هویج یا پاستیل) جویدن به تخلیه استرس فک و صورت کمک می‌کند.
• دفترچه و مدادرنگی: نقاشی‌کردن، بهترین ابزار برای برون‌ریزی ترس‌های ناگفته کودک است.
• چراغ قوه کوچک مخصوص کودک: اگر مجبور شدید شبانه حرکت کنید یا در مکانی تاریک بمانید، داشتن چراغ قوه شخصی به کودک حس «کنترل بر محیط» می‌دهد.
• فیجت یا اسباب‌بازی‌های لمسی: (مثل پاپ‌ایت یا خمیربازی) برای تخلیه انرژی عصبی دست‌ها بسیار مفید است.
• برچسب: چسباندن برچسب روی دسته‌ها یا شیشه ماشین یک فعالیت متمرکزکننده عالی است.

مهم‌ترین منبع امنیت کودک، چهره شماست. حتی اگر ترسیده‌اید، سعی کنید برای آرامش خود تنفس عمیق و آرام‌بخش داشته باشید.

هر یک ساعت یک بار، با کودک تماس چشمی برقرار کنید، لبخند بزنید و دستش را لمس کنید. این «اتصال‌های کوتاه» به مغز کودک پیام می‌دهد که: «اگر بابا/مامان لبخند می‌زنه، پس من هنوز در امانم.»

در سفرهای اضطراری این ماه پایانی سال، اولویت شما تمام کردن کتاب داستان نیست، بلکه شنیدن ترس‌های کوچک کودکان است. اگر کودکتان بیش از حد ساکت شده یا بی‌دلیل گریه می‌کند، فقط او را در آغوش بگیرید، آغوش شما، محکم‌ترین پناهگاه اوست.