وقتی میل به موفقیت به دامی برای سلامت روان تبدیل میشود
در جهانی که از افراد انتظار میرود همیشه متفاوت، برجسته و موفق باشند، فشار پنهان برای «خاص بودن» میتواند به منبعی جدی از اضطراب و نارضایتی در روابط و زندگی فردی تبدیل شود.
به نقل از سایکولوژی تودی، بسیاری از بزرگسالان موفق هنگام مراجعه به رواندرمانی باور دارند میل شدیدشان به «استثنایی بودن» نقطه قوت آنهاست؛ نیرویی که باعث پیشرفت شغلی و تمایز اجتماعیشان شده است. اما در روند درمان اغلب روشن میشود این نیاز افراطی نه از اعتمادبهنفس سالم، بلکه از ترسی عمیقتر ریشه میگیرد: ترس از معمولی بودن و در نتیجه دوستداشتنی نبودن.
ربکا، وکیل موفقی در اوایل دهه سوم زندگیاش، در یکی از جلسات درمانی گفت وقتی وارد رابطه عاطفی میشود، مدام نیاز دارد طرف مقابل به او ثابت کند که برایش فردی خاص است. او اعتراف کرد اگر این تأیید را دریافت نکند، خیلی زود علاقهاش را از دست میدهد. بررسی گذشته نشان داد مادر ربکا زمانی که او عملکرد درخشانی داشت، بهشدت تحسینش میکرد، اما در صورت بروز ضعف یا نیازهای عادی، از نظر عاطفی فاصله میگرفت. پیامی که ربکا در کودکی آموخت ساده اما قدرتمند بود: «یا استثنایی باش، یا نامرئی.»
متخصصان میگویند کودکانی که میآموزند برای دریافت عشق باید عملکرد برجستهای داشته باشند، در بزرگسالی در برابر پدیده «بمباران عشقی» آسیبپذیرترند. پژوهشی در سال ۲۰۱۵ به سرپرستی ادی بروملمن که ۵۶۵ کودک را طی ۱۸ ماه بررسی کرد، نشان داد احتمال شکلگیری خودشیفتگی در کودکانی بیشتر است که والدینشان بیش از حد آنها را برتر از دیگران معرفی میکنند. در مقابل، کودکانی که بدون شرط موفقیت، محبت و گرمی دریافت کردهاند، عزتنفس سالمتری دارند.
تفاوت اصلی در پیام درونیشده این کودکان است: گروهی میآموزند «من از دیگران بهترم» و گروهی دیگر باور میکنند «من همانطور که هستم ارزشمندم». ربکا هرگز به حس پایدار ارزشمندی نرسیده بود و در بزرگسالی آن را در بیرون از خود جستوجو میکرد.
در روند درمان، او بهتدریج آموخت ارزشمندی را از استثنایی بودن جدا کند و تحمل خود را برای معمولی بودن افزایش دهد. کارشناسان تأکید میکنند پذیرش معمولی بودن به معنای کنار گذاشتن جاهطلبی نیست، بلکه کاهش فشار دائمی برای درخشش بهمنظور دریافت عشق است.
اروین یالوم، روانشناس اگزیستانسیال، مینویسد پذیرش بالغ خود مستلزم سوگواری برای «خود بزرگپندار» است. تجربه ربکا نشان میدهد رهایی از تله خاصبودن میتواند به روابطی پایدارتر و آرامشی عمیقتر منجر شود؛ جایی که فرد نه بهخاطر اجرا و نمایش، بلکه صرفاً به دلیل وجودش دوست داشته میشود.