پیشگیری؛ قدرتمندترین سلاح در برابر سرطان/ سرطان را زود بشناسیم
اصلاح سبک زندگی، غربالگری منظم و افزایش سواد سلامت، سه ضلع اصلی کنترل سرطان هستند.
همزمان با هفته ملی مبارزه با سرطان، کارشناسان حوزه سلامت بار دیگر بر این نکته تأکید میکنند که مؤثرترین راه مقابله با سرطان، نه درمان، بلکه پیشگیری و تشخیص زودهنگام است. شواهد علمی نشان میدهد اجرای منظم برنامههای غربالگری و ارتقای آگاهی عمومی میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش بار این بیماری و افزایش شانس درمان بیماران داشته باشد.
سرطان بهعنوان یکی از مهمترین بیماریهای غیرواگیر قرن حاضر، سالانه جان میلیونها نفر را در سراسر جهان تهدید میکند و بهدلیل ماهیت مزمن، پیچیده و پرهزینه خود، تأثیرات گستردهای بر نظامهای سلامت، اقتصاد و کیفیت زندگی جوامع برجای میگذارد. با وجود پیشرفتهای قابل توجه در حوزه تشخیص و درمان، بخش قابل توجهی از موارد ابتلا به سرطان با اقدامات پیشگیرانه و شناسایی زودهنگام، قابل کنترل و حتی قابل اجتناب است. از همین رو، برنامههای غربالگری و آگاهیبخشی به یکی از ارکان اصلی سیاستگذاریهای سلامت عمومی تبدیل شدهاند.
هفته ملی مبارزه با سرطان؛ فرصتی برای افزایش آگاهی
هفته ملی مبارزه با سرطان (چهارم تا دهم بهمنماه) هر ساله فرصتی برای جلب توجه افکار عمومی و تصمیمگیران به اهمیت پیشگیری و تشخیص زودهنگام این بیماری است. شعار امسال این هفته با عنوان «هیچکس تنها نیست؛ با هم علیه سرطان از پیشگیری تا درمان و تسکین»، بر لزوم مشارکت همزمان فرد، جامعه و نظام سلامت در تمام مراحل مواجهه با سرطان تأکید دارد؛ از کاهش عوامل خطر و غربالگری گرفته تا درمان و مراقبتهای حمایتی.
پیشگیری و غربالگری؛ خط مقدم کنترل سرطان
مطالعات علمی نشان میدهد اصلاح سبک زندگی، کاهش مواجهه با عوامل خطر و اجرای منظم برنامههای غربالگری میتواند بهطور چشمگیری بروز سرطانهای شایع را کاهش دهد. سرطان پستان، سرطان روده بزرگ و راستروده و سرطان دهانه رحم از جمله سرطانهایی هستند که برای آنها برنامههای غربالگری استاندارد طراحی شده و اجرای دقیق این برنامهها امکان شناسایی بیماری در مراحل اولیه را فراهم میکند.
تشخیص سرطان در مراحل ابتدایی، علاوه بر افزایش قابل توجه شانس درمان قطعی، هزینههای درمانی و عوارض جسمی و روانی بیماران را نیز کاهش میدهد؛ موضوعی که در نظامهای سلامت مبتنی بر پیشگیری، اهمیتی راهبردی دارد.
نقش آگاهی عمومی در کاهش بار بیماری
یکی از چالشهای اساسی در کنترل سرطان، آگاهی ناکافی جامعه نسبت به علائم اولیه بیماری و ضرورت غربالگری است. در حالی که بسیاری از آزمایشهای تشخیصی اولیه ساده، در دسترس و کمهزینه هستند، تأخیر در مراجعه به مراکز درمانی همچنان یکی از دلایل اصلی تشخیص دیرهنگام سرطان محسوب میشود. افزایش سواد سلامت، اطلاعرسانی هدفمند و آموزش عمومی میتواند نقش مؤثری در تغییر این روند و کاهش مرگومیر ناشی از سرطان ایفا کند.
ظرفیتهای درمانی و آموزشی کشور
در سالهای اخیر، نظام سلامت کشور گامهای مهمی در توسعه زیرساختهای تشخیصی و درمانی سرطان برداشته است. ارائه خدماتی همچون جراحی، شیمیدرمانی و رادیوتراپی در مراکز دانشگاهی و آموزشی، دسترسی بیماران به درمان استاندارد را افزایش داده و وابستگی به خارج از کشور را به حداقل رسانده است. این مراکز علاوه بر درمان بیماران، نقش مهمی در آموزش نیروی انسانی متخصص و توسعه پژوهشهای علمی ایفا میکنند.
در همین راستا، دکتر پدرام فدوی، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی ایران و رئیس بخش کلینیکال آنکولوژی بیمارستان شهدای هفتم تیر، با تأکید بر اهمیت پیشگیری و غربالگری، معتقد است که اجرای دقیق این برنامهها میتواند شانس درمان بیماران را بهطور چشمگیری افزایش دهد. به گفته وی، آزمایشهای سادهای مانند پاپاسمیر برای سرطان دهانه رحم و تست مدفوع برای سرطان روده بزرگ، امکان تشخیص زودهنگام و درمان کامل را فراهم میکند.
وی همچنین تأکید میکند که در صورت تشخیص سرطان پستان در مرحله یک، ۸۰ تا ۹۰ درصد بیماران به درمان قطعی میرسند؛ در حالی که تشخیص در مراحل پیشرفته، شانس موفقیت درمان را بهطور قابل توجهی کاهش میدهد. بر همین اساس، پیشگیری و غربالگری منظم، نقشی تعیینکننده در کاهش مرگومیر ناشی از سرطان دارد.
بر اساس اعلام مسئولان حوزه سلامت، در حال حاضر بیش از ۹۵ درصد خدمات درمان سرطان شامل جراحی، شیمیدرمانی و رادیوتراپی در داخل کشور ارائه میشود و بخش قابل توجهی از این خدمات تحت پوشش بیمه یا بهصورت رایگان در اختیار بیماران قرار دارد؛ موضوعی که میتواند فشار مالی ناشی از بیماری را برای خانوادهها کاهش دهد.
هفته ملی مبارزه با سرطان، فرصتی برای بازنگری در رویکردهای مقابله با یکی از جدیترین چالشهای سلامت عمومی است. تجربههای علمی و بالینی نشان میدهد که پیشگیری، غربالگری منظم و ارتقای آگاهی عمومی، در کنار توسعه خدمات درمانی تخصصی، میتوانند مسیر کنترل سرطان را هموارتر کنند؛ مسیری که تحقق آن نیازمند همکاری مستمر نظام سلامت، مراکز دانشگاهی و مشارکت آگاهانه مردم است.