«سکته مغزی؛ قاتل خاموش که هر ثانیه در آن مرگ و زندگی نهفته است؛ علائم، پیشگیری و الگوی نجاتبخش B.E.F.A.S.T»
سکته مغزی تنها یک اورژانس پزشکی ساده نیست؛ بلکه نبردی است که در آن، هر دقیقه تأخیر میتواند منجر به آسیبهای دائمی مغز یا مرگ شود. شناخت علائم هشداردهنده و واکنش سریع در دقایق طلایی، مرز میان زندگی و ناتوانیهای همیشگی است.
سکته مغزی یکی از جدیترین بیماریهای عصبی و از مهمترین عوامل مرگ و ناتوانی در جهان است. این بیماری زمانی اتفاق میافتد که جریان خون به بخشی از مغز به دلیل انسداد یک رگ متوقف شود یا یکی از رگهای مغزی دچار پارگی و خونریزی شود. در هر دو حالت، سلولهای مغزی اکسیژن کافی دریافت نمیکنند و ممکن است در مدت کوتاهی آسیب ببینند یا از بین بروند. سازمان جهانی بهداشت گزارش میدهد که در سال ۲۰۲۱ حدود ۹۳.۸ میلیون نفر در جهان با سکته مغزی زندگی میکردند و ۱۱.۹ میلیون مورد جدید سکته ثبت شده است.
اهمیت این بیماری فقط به احتمال مرگ محدود نمیشود؛ سکته مغزی میتواند باعث اختلال حرکتی، مشکلات گفتاری، اختلال حافظه، مشکلات بلع و کاهش استقلال فرد در زندگی روزمره شود.
سکته مغزی چه علائمی دارد؟
یکی از مهمترین نکات درباره سکته مغزی، شروع ناگهانی علائم است. ضعف یا بیحسی ناگهانی صورت، دست یا پا، بهخصوص در یک سمت بدن، اختلال در صحبت کردن یا فهمیدن حرف دیگران، تاری یا از دست دادن ناگهانی بینایی، سرگیجه، از دست دادن تعادل و سردرد شدید و ناگهانی از نشانههای هشداردهنده هستند.
برای تشخیص سریع میتوان از الگوی B.E.F.A.S.T استفاده کرد: اختلال تعادل، تغییر ناگهانی بینایی، افتادگی یک طرف صورت، ضعف دست، اختلال گفتار و در نهایت «زمان» برای تماس فوری با اورژانس. CDC تأکید میکند که در سکته مغزی هر دقیقه اهمیت دارد و زمان شروع علائم باید به خاطر سپرده شود.
فشار خون؛ مهمترین عامل خطر سکته مغزی
فشار خون بالا یکی از مهمترین عوامل قابل اصلاح در بروز سکته مغزی است. سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که افراد مبتلا به فشار خون بالا تقریباً سه برابر بیشتر در معرض سکته مغزی قرار دارند. علاوه بر فشار خون، سیگار، دیابت، کلسترول بالا، اضافهوزن، کمتحرکی، تغذیه ناسالم، مصرف زیاد نمک و مصرف زیانبار الکل نیز میتوانند خطر سکته را افزایش دهند.
به همین دلیل، کنترل فشار خون و قند خون، بررسی چربی خون، ترک سیگار و داشتن فعالیت بدنی منظم از اقدامات مهم برای کاهش خطر ابتلا محسوب میشوند.
هنگام مشاهده علائم سکته چه باید کرد؟
اگر فردی ناگهان دچار افتادگی صورت، ضعف یک دست، اختلال گفتار، مشکل در راه رفتن یا سایر علائم مشکوک به سکته شد، نباید منتظر برطرف شدن علائم ماند. حتی اگر علائم پس از چند دقیقه از بین بروند، ممکن است فرد دچار حمله ایسکمیک گذرا یا TIA شده باشد که یک هشدار جدی برای احتمال سکته مغزی است.
در چنین شرایطی باید فوراً با اورژانس تماس گرفت و زمان دقیق شروع علائم را به کادر درمان اعلام کرد. انتقال با آمبولانس میتواند امکان شروع اقدامات درمانی و آمادهسازی سریعتر بیمارستان را فراهم کند. تشخیص نوع سکته نیز معمولاً به تصویربرداری مغزی مانند CT یا MRI نیاز دارد.
چگونه خطر سکته مغزی را کاهش دهیم؟
پیشگیری از سکته مغزی تا حد زیادی به کنترل عوامل خطر قابل تغییر وابسته است. کنترل منظم فشار خون، تغذیه متعادل، کاهش مصرف نمک، مصرف بیشتر میوه و سبزیجات، فعالیت بدنی منظم، کنترل دیابت و چربی خون و ترک دخانیات میتواند خطر سکته را کاهش دهد. سازمان جهانی بهداشت حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته را توصیه میکند.
پس از سکته نیز توانبخشی اهمیت زیادی دارد. فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی و حمایت روانی میتوانند به بازگشت تواناییهای فرد و افزایش استقلال او کمک کنند. توانبخشی باید پس از پایدار شدن شرایط بیمار و مطابق نظر تیم درمان آغاز شود.
سکته مغزی بیماریای است که در آن زمان واقعاً اهمیت دارد. شناخت علائم، کنترل فشار خون و سایر عوامل خطر و اقدام سریع هنگام بروز نشانهها میتواند نقش مهمی در کاهش مرگ و ناتوانی ناشی از این بیماری داشته باشد.
