بزرگراه آرال-خزر؛ نقشه قزاقستان برای تقویت لجستیک اوراسیا

قاسم جومارت توکایف دستور داده این بزرگراه تا سال ۲۰۲۹ تکمیل شود و هم‌زمان پیشنهاد کرده است که با اجرای آن، پیوند مستقیم‌تری میان جنوب قزاقستان، کریدور آکتوبه و ساحل خزر برقرار شود. به گفته مقام‌های این کشور، این طرح می‌تواند مسیرهای حمل‌ونقل را کارآمدتر کند.

دولت قزاقستان در کنار این پروژه، بخش‌های کیزیلوردا - ساکساولسک و اولگایسین - ساکساولسک را نیز بازسازی و گسترش می‌دهد. این سه پروژه در مجموع ۱۵۷۴ کیلومتر را پوشش می‌دهند و انتظار می‌رود حجم بار سالانه در این مسیرها ۲.۵ برابر شود و به ۱۳.۲ میلیون تن برسد.

توکایف این تغییر را افزودن «ارتباطات افقی» به «شبکه‌های حمل و نقل عمودی» قزاقستان توصیف کرده و هدف اعلام‌شده او تبدیل این کشور به «یکی از قطب‌های لجستیک پیشرو که اروپا و آسیا را به هم متصل می‌کند» است. بزرگراه آرال-خزر نیز به مسیر حمل‌ونقل بین‌المللی ترانس خزر یا کریدور میانی متصل خواهد شد.

بر اساس این مسیر، کالاها از قزاقستان به سمت غرب و از طریق دریای خزر، آذربایجان، گرجستان و ترکیه جابه‌جا می‌شوند یا از همین مسیر به سمت شرق و آسیای مرکزی و شرقی می‌روند. این کریدور همچنین مسیر دیگری برای ورود شرکت‌های اروپایی به بازارهای آسیای مرکزی فراهم می‌کند و گزینه‌های بیشتری برای دسترسی قزاقستان به اروپا به وجود می‌آورد.

این کریدور اغلب به عنوان پل زمینی بین چین و اروپا معرفی می‌شود، اما طبق تحلیل بانک جهانی، بخش عمده ترافیک آینده آن در خود منطقه کریدور شکل خواهد گرفت. مدل‌سازی این بانک نشان می‌دهد تجارت میان قزاقستان، آذربایجان و گرجستان با اتحادیه اروپا تا سال ۲۰۳۰، ۲۸ درصد افزایش می‌یابد و حمل‌ونقل بین‌قاره‌ای کمتر از ۴۰ درصد از کل حجم را تشکیل خواهد داد.

قزاقستان با زیرساخت‌هایی که پیش‌تر نیز در حال بهره‌برداری بوده‌اند وارد این رقابت شده است؛ از جمله مرز مستقیم با چین، شبکه ریلی سراسری و بنادر دریای خزر. در مقابل، ازبکستان توسعه راه‌آهن چین - قرقیزستان - ازبکستان و مسیرهای دیگر را پیش می‌برد، اما روزنامه تایمز آسیای میانه پیش‌تر گزارش داده بود که قزاقستان در حال حاضر موقعیت قوی‌تری دارد، زیرا چندین پروژه بزرگ رقبای آن هنوز در حال ساخت یا در مرحله برنامه‌ریزی هستند.

با این حال، تعیین‌کننده اصلی عملکرد کل مسیر خواهد بود. اگر محموله‌ها در مرز، بندر یا کشتی معطل بمانند، یک بزرگراه کوتاه‌تر مزیت خود را از دست می‌دهد.

ظرفیت کشتی‌های دریای خزر، زمان‌بندی قابل پیش‌بینی، تعرفه‌های هماهنگ، رویه‌های گمرکی سریع‌تر و تبادل داده‌های بلادرنگ مشخص می‌کند که چه میزان از زمان صرفه‌جویی‌شده در خشکی به مشتری برسد. قزاقستان، آذربایجان و گرجستان نیز برای این پیوندهای عملیاتی، از جمله قیمت‌گذاری در طول مسیر و هماهنگی دیجیتال، در حال همکاری هستند.

بزرگراه آرال-خزر قرار است شکاف موجود میان مسیرهای شرق - غرب قزاقستان و بنادر دریای خزر را پر کند. مقام‌ها می‌گویند تکمیل این طرح همراه با روان‌تر شدن عملیات مرزی و کشتیرانی می‌تواند شبکه حمل‌ونقل کشور را منسجم‌تر کند و ادعای رهبری لجستیک اوراسیا را تقویت کند.