آشنایی با نیایش درگذشتگان در ایران باستان؛ از سرود «اَشِم وُهو» تا فلسفه شادروانی
در حالی که در فرهنگ اسلامی، قرائت سوره فاتحه رایجترین شیوه یادکردِ گذشتگان است، در آیین کهن زرتشتی، این سنت با رویکردی متفاوت و از طریق سرودهای نغز اوستایی انجام میگیرد.
در آیین زرتشت، به جای خواندن سوره فاتحه که در فرهنگ اسلامی رایج است، از یک سرود یا نیایش کوتاه به زبان اوستایی استفاده میشود که بر آرامش روان و فروهرِ درگذشتگان تأکید دارد.
زرتشتیان بر مزار درگذشتگان یا در مراسم یادبود، این عبارت را میخوانند:
«ایریس تَنام، اوروانُو، یَزَمئیده، یا اَشَه اُونام، فرَوَشَه یُو»
معنای این نیایش:
«بر روان و فروهرِ (نیروی پیشبرنده معنوی) درگذشتگانِ نیکوکار و پارسا درود میفرستیم و آنها را ستایش میکنیم.»
پس از خواندن این عبارت، معمولاً سه بار سرود «اَشِم وُهو» (Ashem Vohu) خوانده میشود که یکی از مقدسترین و کوتاهترین دعاهای زرتشتی است و بر ستایش «راستی» تأکید دارد. متن و معنای ساده آن به این شرح است:
- متن: «اشم وهو، وهیشتم استی، اوشتا استی، اوشتا اهمائی، هیات اشائی، وهیشتائی اشم.»
- معنا: «راستی بهترین نیکی است و مایه خوشبختی است؛ خوشبختی از آن کسی است که راستکردار باشد، تنها برای خودِ راستی.»
چند نکته جالب درباره این سنت:
- آرامش به جای سوگواری: در این آیین، شیون و زاری بیش از حد ناپسند شمرده میشود؛ زیرا معتقدند غم و اندوهِ زندگان باعث سنگینی و آزردگی روانِ فرد درگذشته در مسیر عبور از «پل چینوت» (پل داوری) میشود.
- تأکید بر شادی: زرتشتیان معتقدند بهترین هدیه برای روح درگذشته، انجام کارهای نیک و شاد کردن دیگران به یاد اوست.
- رنگ سفید: در مراسم یادبود، به جای رنگ سیاه، اغلب از لباسهای سفید استفاده میکنند که نماد نور، پاکی و امید است.
