نارسایی کلیه؛ علائمی که اگر نادیده بگیرید به دیالیز ختم می‌شود

کلیه‌ها از مهم‌ترین اندام‌های بدن هستند که وظیفه تصفیه خون، دفع مواد زائد، تنظیم آب و املاح بدن، کنترل فشار خون و تولید برخی هورمون‌های حیاتی را بر عهده دارند. زمانی که عملکرد این اندام‌ها کاهش پیدا کند و دیگر نتوانند وظایف خود را به‌درستی انجام دهند، فرد به نارسایی کلیه مبتلا می‌شود. این بیماری ممکن است به‌صورت ناگهانی یا به مرور زمان ایجاد شود و در صورت درمان نشدن، سلامت تمام اعضای بدن را تحت تأثیر قرار دهد.

نارسایی کلیه به دو نوع حاد و مزمن تقسیم می‌شود. نارسایی حاد معمولاً در مدت کوتاهی و بر اثر عواملی مانند کم‌آبی شدید، عفونت، مصرف برخی داروها یا کاهش جریان خون به کلیه‌ها ایجاد می‌شود و در بسیاری از موارد با درمان مناسب قابل برگشت است. اما نارسایی مزمن به آرامی طی ماه‌ها یا سال‌ها پیشرفت می‌کند و ممکن است در مراحل پیشرفته، بیمار را به دیالیز یا پیوند کلیه نیازمند کند.

یکی از مهم‌ترین مشکلات این بیماری، بی‌علامت بودن آن در مراحل ابتدایی است. بسیاری از بیماران زمانی متوجه بیماری خود می‌شوند که بخش زیادی از عملکرد کلیه‌ها از بین رفته است. با این حال، برخی علائم می‌توانند هشداردهنده باشند؛ از جمله خستگی مداوم، ورم پاها و صورت، کاهش یا افزایش حجم ادرار، تنگی نفس، تهوع، کاهش اشتها، خارش پوست، فشار خون بالا، گرفتگی عضلات و مشاهده خون یا کف در ادرار.

کارشناسان سلامت تأکید می‌کنند که دیابت و فشار خون بالا مهم‌ترین دلایل ابتلا به نارسایی مزمن کلیه هستند. همچنین چاقی، استعمال دخانیات، مصرف بی‌رویه داروهای مسکن، بیماری‌های ارثی، سنگ کلیه، عفونت‌های مکرر کلیوی و افزایش سن نیز خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهند. به همین دلیل، افرادی که سابقه خانوادگی بیماری‌های کلیوی دارند یا به دیابت و فشار خون مبتلا هستند، باید به‌صورت منظم عملکرد کلیه‌های خود را بررسی کنند.

در صورت پیشرفت بیماری، مواد زائد در بدن تجمع پیدا می‌کنند و مشکلات متعددی مانند کم‌خونی، نارسایی قلبی، اختلالات استخوانی، آسیب به اعصاب، اختلالات الکترولیتی و افزایش خطر سکته قلبی و مغزی ایجاد می‌شود. در مراحل پایانی نیز تنها راه ادامه زندگی، انجام دیالیز منظم یا پیوند کلیه خواهد بود.

پزشکان معتقدند که پیشگیری از نارسایی کلیه تا حد زیادی به اصلاح سبک زندگی وابسته است. کنترل فشار خون و قند خون، نوشیدن آب کافی، کاهش مصرف نمک، حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم، ترک سیگار، پرهیز از مصرف خودسرانه داروهای مسکن و انجام آزمایش‌های دوره‌ای از مهم‌ترین راهکارهای حفظ سلامت کلیه‌ها محسوب می‌شوند. همچنین مصرف میوه، سبزیجات، غلات کامل و کاهش مصرف غذاهای فرآوری‌شده می‌تواند به عملکرد بهتر کلیه‌ها کمک کند.

متخصصان نفرولوژی توصیه می‌کنند افرادی که با علائمی مانند ورم بدن، تغییر در میزان ادرار، فشار خون بالا، خستگی شدید یا درد پهلو مواجه هستند، بدون تأخیر به پزشک مراجعه کنند. تشخیص زودهنگام نارسایی کلیه، شانس کنترل بیماری و جلوگیری از پیشرفت آن را به میزان قابل توجهی افزایش می‌دهد و می‌تواند از نیاز به دیالیز یا پیوند کلیه در آینده جلوگیری کند.