گرمای شدید تابستان؛ این نشانه‌ها خبر از گرمازدگی خطرناک می‌دهند

با آغاز فصل تابستان و افزایش دمای هوا، احتمال بروز گرمازدگی در بسیاری از نقاط کشور بیشتر می‌شود. گرمازدگی تنها احساس گرمای شدید یا تشنگی نیست، بلکه یک وضعیت اورژانسی پزشکی محسوب می‌شود که در صورت عدم درمان به‌موقع، می‌تواند جان فرد را به خطر بیندازد. هر ساله افراد زیادی به دلیل فعالیت در فضای باز، ورزش در هوای گرم یا قرار گرفتن طولانی‌مدت زیر نور خورشید دچار گرمازدگی می‌شوند.

بدن انسان به‌طور طبیعی از طریق تعریق و افزایش جریان خون در پوست، دمای خود را تنظیم می‌کند. اما زمانی که دمای محیط بسیار بالا باشد یا بدن به هر دلیلی نتواند گرمای اضافی را دفع کند، دمای داخلی بدن به‌سرعت افزایش می‌یابد. اگر این دما از حدود ۴۰ درجه سانتی‌گراد فراتر رود، عملکرد اندام‌های حیاتی مختل شده و خطر آسیب‌های جدی آغاز می‌شود.

علائم گرمازدگی شدید را بشناسید

گرمازدگی معمولاً با علائم اولیه مانند تشنگی، تعریق زیاد، ضعف، خستگی، گرفتگی عضلات و سرگیجه آغاز می‌شود. اگر در همین مرحله اقدامات لازم انجام شود، معمولاً فرد بدون مشکل جدی بهبود پیدا می‌کند.

اما زمانی که علائم زیر ظاهر شوند، گرمازدگی وارد مرحله خطرناک شده و نیاز به مراجعه فوری به اورژانس وجود دارد:

• افزایش شدید دمای بدن

• پوست بسیار داغ و قرمز (گاهی خشک و بدون تعریق)

• گیجی، اختلال در تمرکز یا رفتار غیرعادی

• سردرد شدید

• تهوع و استفراغ

• تپش قلب و تنفس سریع

• اختلال در تکلم

• تشنج

• کاهش سطح هوشیاری یا بیهوشی

این علائم نشان می‌دهد که گرما بر مغز و سایر اندام‌های حیاتی اثر گذاشته است و هرگونه تأخیر در درمان می‌تواند خطر آسیب دائمی یا حتی مرگ را افزایش دهد.

چه کسانی بیشتر در معرض خطر گرمازدگی هستند؟

اگرچه هر فردی ممکن است دچار گرمازدگی شود، اما برخی گروه‌ها آسیب‌پذیرتر هستند.

کودکان و سالمندان به دلیل توانایی کمتر بدن در تنظیم دما، بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند. همچنین افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی، دیابت، بیماری‌های کلیوی، چاقی، زنان باردار و افرادی که داروهای ادرارآور یا برخی داروهای اعصاب و روان مصرف می‌کنند، باید مراقبت بیشتری داشته باشند.

کارگران ساختمانی، کشاورزان، نیروهای خدمات شهری، ورزشکاران و افرادی که ساعت‌های طولانی در محیط‌های گرم فعالیت می‌کنند نیز جزو گروه‌های پرخطر محسوب می‌شوند.

یکی از اشتباهات رایج، رها کردن کودکان یا سالمندان داخل خودرو حتی برای چند دقیقه است. دمای داخل خودرو در مدت کوتاهی می‌تواند به شدت افزایش یابد و خطر گرمازدگی مرگبار را ایجاد کند.

در صورت گرمازدگی چه اقداماتی باید انجام دهیم؟

اگر فردی دچار علائم گرمازدگی شد، باید بدون اتلاف وقت او را به محیطی خنک یا دارای تهویه مناسب منتقل کنید. لباس‌های اضافی را از تن او خارج کرده و با آب خنک، حوله مرطوب یا کمپرس سرد بدنش را خنک کنید. استفاده از پنکه نیز می‌تواند به کاهش دمای بدن کمک کند.

اگر فرد هوشیار است، می‌توان به او آب خنک یا محلول‌های حاوی الکترولیت به مقدار کم و جرعه‌جرعه داد. اما اگر فرد دچار بیهوشی، تشنج یا کاهش سطح هوشیاری شده است، نباید هیچ مایعی از راه دهان به او داده شود و باید بلافاصله با اورژانس تماس گرفت.

پزشکان تأکید می‌کنند که استفاده از آب بسیار سرد یا قرار دادن ناگهانی فرد در وان یخ برای همه بیماران توصیه نمی‌شود، زیرا ممکن است باعث انقباض عروق و بروز مشکلات دیگر شود.

چگونه از گرمازدگی پیشگیری کنیم؟

نوشیدن آب کافی حتی قبل از احساس تشنگی، یکی از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از گرمازدگی است. پوشیدن لباس‌های نخی، گشاد و روشن، استفاده از کلاه و عینک آفتابی، خودداری از فعالیت‌های سنگین در ساعات اوج گرما (معمولاً بین ساعت ۱۱ تا ۱۶)، استراحت در محیط‌های خنک و مصرف میوه‌ها و سبزیجات آبدار مانند هندوانه، خیار و طالبی نیز به کاهش خطر کمک می‌کند.

همچنین اگر مجبور به کار یا ورزش در فضای باز هستید، بهتر است در فواصل زمانی منظم استراحت کرده و مایعات کافی مصرف کنید. توجه به وضعیت جسمانی اطرافیان، به‌ویژه کودکان و سالمندان، در روزهای بسیار گرم اهمیت زیادی دارد.

گرمازدگی یک وضعیت قابل پیشگیری است، اما در صورت بروز علائم شدید باید آن را یک اورژانس پزشکی دانست. اقدام سریع در دقایق اولیه می‌تواند از آسیب به مغز، قلب و کلیه‌ها جلوگیری کرده و جان فرد را نجات دهد.