راز لحظات آخر زندگی: ترتیب از دست دادن حواس در آستانه مرگ
پزشکان و متخصصان مراقبتهای تسکینی از روند از دست رفتن حواس انسان در ساعتهای پایانی عمر پرده برداشتهاند؛ مرحلهای که در پزشکی با عنوان «احتضار فعال» شناخته میشود و با کاهش سریع عملکردهای حیاتی بدن همراه است.
به گفته متخصصان، اطلاعات موجود درباره آنچه انسان در لحظههای آخر زندگی احساس میکند محدود است، زیرا بیماران در این مرحله به دلیل ضعف شدید یا از دست دادن واکنشپذیری، قادر به بیان تجربههای خود نیستند و دادهها عمدتا بر اساس مشاهدات اعضای خانواده و کارکنان حوزه سلامت جمعآوری شده است.
جیمز هالینبک، استاد مراقبتهای تسکینی در دانشگاه استنفورد، توضیح داده است که از دست رفتن حواس معمولا بر اساس ترتیبی تقریبا ثابت رخ میدهد. او در کتاب «Palliative Care Perspectives» نوشته است که ابتدا احساس گرسنگی از بین میرود، سپس حس تشنگی کاهش مییابد، پس از آن توانایی صحبت کردن از دست میرود و در ادامه بینایی تضعیف میشود. به گفته او، شنوایی و لامسه آخرین حواسهایی هستند که پیش از مرگ از بین میروند.
کارشناسان معتقدند همین ترتیب باعث شده پزشکان توصیه کنند حتی در مراحل پیشرفته احتضار نیز با بیمار صحبت شود و او بهآرامی لمس شود، زیرا احتمال دارد این دو حس تا آخرین لحظات همچنان فعال باشند.
در ارتباط با تجربههای نزدیک به مرگ، دیوید هوفدا، مدیر مرکز پژوهشهای آسیبهای مغزی در دانشگاه کالیفرنیا لسآنجلس، گفته است مغز در آستانه مرگ، فعالیت بخشهایی را که برای بقا اهمیت کمتری دارند متوقف میکند. به گفته او، این فرایند میتواند به فعال شدن سیستم بینایی در برخی افراد منجر شود و احتمالا توضیحدهنده دیدن نور درخشان توسط افرادی باشد که از ایست قلبی جان سالم به در بردهاند.
از سوی دیگر، جیمو بورجیگین، عصبشناس دانشگاه میشیگان، اعلام کرده است که مغز پیش از مرگ دچار افزایش ناگهانی برخی مواد شیمیایی میشود. او گفته این فعالیت غیرعادی در آزمایشهای حیوانی مشاهده شده و ممکن است مسئول احساس وضوح شدید یا حالتی باشد که برخی آن را «واقعیتر از واقعیت» توصیف میکنند.
در ساعتهای پایانی زندگی، بیماران معمولا خوردن و آشامیدن را متوقف میکنند، بینایی بهتدریج کاهش مییابد و سپس چشمها بسته میشود و فرد در حالتی شبیه خواب عمیق قرار میگیرد. هالینبک این وضعیت را بیشتر شبیه رویا میداند تا از دست دادن کامل هوشیاری، هرچند تعیین لحظه دقیق مرگ را دشوار توصیف کرده است.
او این مرحله را به نزدیک شدن یک طوفان تشبیه کرده و گفته است آغاز آن بهطور دقیق قابل تشخیص نیست، اما بهتدریج شدت میگیرد تا به پایان خود برسد.
