بازیهای فراموششده تهران قدیم؛ وقتی کوچهها دنیای بچهها بودند
قبل از موبایل و کنسول، بچههای تهران با چند سنگ و یک توپ ساعتها در کوچهها بازی میکردند.
پیش از آنکه موبایل، کنسول بازی و شبکههای اجتماعی بخش بزرگی از اوقات فراغت کودکان را به خود اختصاص دهند، کوچههای تهران پر از هیاهوی بچههایی بود که با سادهترین وسایل برای خودشان سرگرمی میساختند. از الکدولک و هفتسنگ گرفته تا گرگم به هوا، وسطی، قایمباشک و تیلهبازی، هر کوچه میتوانست یک زمین بازی باشد و هر وسیله سادهای بهانهای برای ساعتها رقابت و خنده. بازیهای محلههای قدیمی تهران فقط سرگرمی نبودند؛ بخشی از خاطرات جمعی و فرهنگ اجتماعی نسلی بودند که کودکی را در کنار دوستان و همسایهها تجربه میکرد.
از کوچه تا پشتبام؛ تهران قدیم چگونه بازی میکرد؟
در تهران قدیم، بسیاری از بازیهای کودکان به امکانات خاصی نیاز نداشتند. چند تکه سنگ، یک توپ، چند تیله یا حتی یک تکه چوب کافی بود تا بازی شروع شود. بچهها معمولاً در کوچه، حیاط خانهها یا فضاهای خالی محله جمع میشدند و خودشان قوانین بازی را اجرا و گاهی حتی تغییر میدادند.
هفتسنگ یکی از شناختهشدهترین بازیها بود؛ بازیای که علاوه بر سرعت و دقت، همکاری گروهی را هم میطلبید. بچهها چند سنگ را روی هم میچیدند و با توپ تلاش میکردند آنها را بریزند و دوباره پیش از برخورد توپ با بازیکنان، سنگها را روی هم قرار دهند.
الکدولک هم از بازیهای پرهیجان بود. یک چوب کوچک و یک چوب بزرگ، تمام ابزار مورد نیاز بودند؛ اما همین بازی ساده میتوانست رقابتی جدی میان بچههای یک محله ایجاد کند.
گرگم به هوا و قایمباشک؛ بازیهایی بدون وسیله
برخی بازیهای قدیمی حتی به وسیلهای هم احتیاج نداشتند. گرگم به هوا یکی از بازیهایی بود که کودکان را به دویدن و پیدا کردن جای امن وادار میکرد. در قایمباشک نیز کوچه، حیاط، پلهها و گوشههای خانه به بخشی از زمین بازی تبدیل میشدند.
وسطی هم از محبوبترین بازیهای گروهی بود؛ بازیای که سرعت عمل، فرار از توپ و همکاری میان اعضای گروه را به چالش میکشید.
تیلهبازی؛ رقابتی کوچک با دنیایی از هیجان
برای بسیاری از کودکان نسلهای قدیم، تیلهها فقط چند گوی کوچک شیشهای نبودند؛ گاهی ارزشمندترین دارایی دوران کودکی محسوب میشدند. تیلهبازی معمولاً در کوچههای خاکی یا زمینهای مناسب انجام میشد و مهارت بازیکن در نشانهگیری اهمیت زیادی داشت.
چرا این بازیها فراموش شدند؟
تغییر سبک زندگی، آپارتماننشینی، کاهش فضای بازی در محلهها و البته ورود فناوریهای جدید باعث شد بسیاری از این بازیها کمکم از زندگی روزمره کودکان کنار بروند. با این حال، نام بازیهایی مانند هفتسنگ، الکدولک، وسطی و تیلهبازی هنوز برای بسیاری از متولدان نسلهای گذشته یادآور کوچههایی است که صدای خنده بچهها تا غروب در آنها میپیچید.
شاید مهمترین تفاوت کودکی آن روزها با امروز همین باشد؛ برای بازی کردن، چیزی جز چند دوست، یک کوچه و کمی خیالپردازی لازم نبود.
