هوش مصنوعی در درمان؛ انسان همچنان محور تصمیم و مسئولیت است
هوش مصنوعی در درمان میتواند تشخیص و تحلیلهای پزشکی را دقیقتر و سریعتر کند، اما جای قضاوت و مسئولیت انسانی را نمیگیرد. احمد نوروزی میگوید درمان پیش از هر چیز یک رابطهٔ انسانی است که علم، تجربه، اخلاق، اعتماد و همدلی را کنار هم میآورد.
به گزارش فرتاک نیوز؛ احمد نوروزی، مدرس دورههای مدیریت کلینیکی، در یادداشتی با اشاره به گسترش هوش مصنوعی در امور درمانی تأکید کرد که درمان صرفاً مجموعهای از دادهها و الگوریتمها نیست. به گفته او، هرچند سامانههای هوشمند میتوانند به تشخیص، تفسیر نتایج آزمایشگاهی و تحلیل تصاویر پزشکی کمک کنند، اما نقش تصمیمگیری انسانی در جایگاه خود باقی میماند.
او با طرح این پرسش که آیا هوش مصنوعی میتواند جایگزین پزشکان، دامپزشکان، پرستاران و سایر نیروهای درمانی شود یا نه، سمت و سوی بحث را به اهمیت حضور نیروهای متخصص انسانی معطوف کرد. نوروزی یادآور شد هرچه فناوری پیشرفتهتر میشود، ضرورت درک انسانی درمانگر و مسئولیت او برجستهتر خواهد شد.
به گفته این مدرس دورههای مدیریت کلینیکی، در سالهای اخیر هوش مصنوعی در خدمات درمانی پررنگتر شده است؛ از تفسیر رادیوگرافی، سیتیاسکن و امآرآی تا تحلیل آزمایشها، مدیریت پروندهها و تنظیم نوبتدهی. او همچنین به کاربردهایی مانند پیشبینی نیاز دارویی و حتی بررسی وضعیت اقتصادی مراکز درمانی اشاره کرد و گفت در برخی مطالعات مقایسهای، سامانههای یادگیری عمیق دقتی برابر یا بالاتر از متخصصان نشان دادهاند.
نوروزی تجربه پاندمی کرونا در سال ۲۰۲۰ را نیز نقطه عطفی برای تغییر شیوههای ارائه خدمات درمانی دانست. به گفته او، ارسال تصاویر تصویربرداری پزشکی برای متخصصان، دریافت تفسیر و گزارش از راه دور و استمرار خدمات بدون حضور فیزیکی کامل نشان داد نظام درمان میتواند با بهرهگیری از فناوری، الگوهای تازهای از کار و مدیریت را تجربه کند.
او در ادامه گفت امروز استفاده از نرمافزارهای تشخیصی، سامانههای تحلیل آزمایشها و ابزارهای هوشمند پایش سلامت در بسیاری از مراکز درمانی و حتی حوزه دامپزشکی رو به افزایش است. از نگاه نوروزی، هوش مصنوعی در کنار نرمافزارهای بیمارستانی و کلینیکی به یکی از گزینههای مورد توجه مدیران مراکز درمانی تبدیل شده است.
با این حال، نوروزی تأکید کرد گسترش این فناوری نباید به این برداشت منجر شود که نقش انسان در درمان رو به پایان است. او گفت ارزش نیروی انسانی صرفاً در امور تکنیکی و تکراری خلاصه نمیشود و درمان به عنوان یک رابطهٔ انسانی، با پیوند علم، تجربه، اخلاق، اعتماد و همدلی شکل میگیرد.
به گفته نوروزی، پزشک، دامپزشک، پرستار و سایر اعضای کادر درمان فقط تشخیصدهنده بیماری نیستند و در لحظاتی کنار بیمار و خانواده او قرار میگیرند که ترس، اضطراب، امید و نگرانی در بالاترین سطح است. او افزود بیمار تنها به پاسخ آزمایش و نتیجه تصویر نیاز ندارد و باید احساس کند انسانی آگاه و مسئول در کنار او ایستاده است.
در بخش دامپزشکی، این ارتباط از نگاه نوروزی ابعاد پیچیدهتری دارد؛ چون دامپزشک باید علاوه بر ارزیابی بالینی حیوان، با سرپرست آن نیز ارتباطی اطمینانبخش برقرار کند. نوروزی با بیان اینکه حیوان بیمار قادر به بیان درد خود نیست و سرپرست هم معمولاً با اضطراب و نگرانی وارد فرایند درمان میشود، نقش تجربه، مشاهده دقیق، مهارت ارتباطی و توان ایجاد اعتماد را برجسته دانست.
این مدرس همچنین یادآور شد تصمیمات درمانی همیشه فقط بر پایه دادههای علمی و دستورالعملهای از پیش تعریفشده گرفته نمیشود. وضعیت اقتصادی بیمار، شرایط روحی خانواده، محدودیتهای محیطی، امکانات مرکز درمانی، ملاحظات اخلاقی و عوامل اجتماعی میتوانند مسیر درمان را تغییر دهند و از نظر او انسان توان درک همزمان این پیچیدگیها را دارد.
نوروزی در ادامه به نقش خلاقیت و تفکر انتقادی در پیشرفتهای پزشکی و دامپزشکی اشاره کرد و گفت ابداع روشهای تازه درمان، طراحی پروتکلهای نوین و یافتن راهحل در موقعیتهایی که پاسخ آمادهای وجود ندارد، نیازمند ذهن انسانی مسئولیتپذیر است. او بیان کرد هوش مصنوعی میتواند ابزار کمکی باشد، اما سرچشمه اصلی نوآوری همچنان اندیشه انسانی است.
او مسئولیت اخلاقی و حقوقی را نیز موضوعی بنیادین در درمان دانست و تأکید کرد در صورت بروز خطا، مسئولیت نهایی بر عهده پزشک، دامپزشک، کادر درمان یا مرکز درمانی است، نه الگوریتم و سامانه هوشمند. بنابراین، به گفته نوروزی، حضور انسانی ناظر، تصمیمگیرنده، پاسخگو و دارای مسئولیت حرفهای همچنان ضرورتی انکارناپذیر است.
نوروزی گفت هوش مصنوعی ماهیت مشاغل درمانی را تغییر خواهد داد؛ برخی وظایف سنتی کاهش مییابد، اما فرصتها و مهارتهای جدید ایجاد میشود. او آینده را متعلق به نیروهایی دانست که بتوانند دانش تخصصی خود را با فناوری ترکیب کنند و افزود پزشکان، دامپزشکان و مدیران مراکز درمانی باید توانایی کار با سامانههای هوشمند، تحلیل دادهها و مدیریت دیجیتال را به عنوان بخشی از صلاحیت حرفهای خود توسعه دهند.
به باور نوروزی، مهارتهای انسانی مانند ارتباط مؤثر، تصمیمگیری پیچیده، مدیریت بحران، قضاوت اخلاقی و رهبری تیم درمان بیش از گذشته ارزش پیدا میکند. او توضیح داد نقش نیروی انسانی از انجامدهنده صرف خدمات به مدیر و تحلیلگر هوشمند فرایند درمان تغییر میکند؛ فردی که از فناوری برای ارتقای کیفیت، کاهش خطا، افزایش سرعت و مدیریت هزینهها استفاده میکند.
او در جمعبندی گفت هوش مصنوعی میتواند خطاهای تشخیصی را کاهش دهد، خدمات درمانی را سریعتر کند و به بهبود بهرهوری مراکز درمانی کمک کند، اما اگر درست بهکار گرفته شود، مهمترین دستاورد آن آزاد کردن زمان درمانگران برای بازگشت به جوهره انسانی درمان است؛ یعنی گفتوگو، آرامشبخشی، توضیح، همراهی و اعتمادسازی.
نوروزی همچنین نتیجه گرفت هوش مصنوعی نه پایان نقش انسان در درمان است و نه تهدید قطعی برای نیروهای متخصص. از نگاه او، آینده نظام درمان بر حذف انسان استوار نخواهد بود و همکاری هوشمندانه میان انسان و فناوری را میطلبد، چون سیستمهای هوشمند ممکن است سریعتر تحلیل کنند و دقیقتر هشدار دهند، اما هنوز نمیتوانند همدلی، مسئولیت، خلاقیت، قضاوت اخلاقی و اعتماد انسانی را جایگزین کنند.
