افزایش دوباره قیمت شیر خام به ۶۸ هزار تومان؛ زنجیرهٔ گرانی لبنیات باز هم به سفره مردم رسید!
مصوبه جدید کارگروه تنظیم بازار برای افزایش ۷ هزار و ۵۰۰ تومانی نرخ هر کیلوگرم شیر خام، در حالی با هدف حمایت از دامداران ابلاغ شده که کارشناسان و مصرفکنندگان نگراناند این تغییر قیمت خیلی زود به گرانیِ چشمگیر شیر، ماست و پنیر در سفره خانوارها منجر شود.
تصمیم تازه کارگروه تنظیم بازار وزارت جهاد کشاورزی برای رساندن قیمت هر کیلوگرم شیر خام استاندارد به ۶۸ هزار تومان (افزایشی معادل حدود ۱۲.۴ درصد نسبت به نرخ قبلی ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان)، بار دیگر یکی از حساسترین کالاهای سبد غذایی خانوارها را در آستانه موج جدیدی از تغییر قیمت قرار داده است.
در نگاه اول، منطقِ حمایت از تولیدکننده و جبران هزینههای دامداران (از قیمت نهادهها گرفته تا هزینههای نگهداری و نیروی کار) قابل درک است؛ چرا که اگر دامدار با زیان مواجه شود، اصلِ تولید شیر در کشور به خطر میافتد. اما نقد اصلی زمانی شکل میگیرد که به سرانجامِ این مصوبه در بازار مصرف و سفره مردم نگاه کنیم:
۱. انتقالِ مستقیم و چندبرابری هزینه به مصرفکننده نهایی
وقتی نرخ ماده اولیه اصلی یعنی شیر خام ۷ هزار و ۵۰۰ تومان در هر کیلوگرم بالا میرود و هزینه حمل آن نیز بر عهده کارخانههای لبنی گذاشته میشود، طبیعی است که صنایع لبنی برای حفظ حاشیه سود خود به دنبال اصلاح قیمت محصولات نهایی بروند. تجربه سالهای اخیر نشان داده که هر بار قیمت شیر خام افزایش یافته، برچسب قیمت شیر پاستوریزه، ماست، پنیر و کره در فروشگاهها نه تنها متناسب با همان درصد، بلکه گاهی با شیبی تندتر بالا رفته است.
۲. کوچکتر شدنِ بیشترِ سبدِ لبنیات خانوارها
لبنیات یکی از پایهایترین منابع تأمین کلسیم و پروتئین در برنامه غذایی خانوادهها، بهویژه کودکان و سالمندان است. در شرایطی که سرانه مصرف لبنیات در کشور طی سالهای گذشته به دلیل افت قدرت خرید کاهش چشمگیری داشته، هرگونه افزایش قیمت جدید، به معنای حذفِ تدریجیِ بخشی دیگر از این اقلام ضروری از سفره دهکهای متوسط و کمدرآمد خواهد بود.
۳. خلأ حمایتِ جبرانی همزمان با اصلاح قیمتها
مشکل اصلی سیاستگذاری در بازار کالاهای اساسی این است که برای پوشش هزینههای تولیدکننده بلافاصله نرخ مصوب بالا میرود، اما سازوکار مشخص و مؤثری برای جبران کاهش قدرت خرید مصرفکننده یا کنترل حاشیه سود در حلقه توزیع و فرآوری دیده نمیشود. به عبارت سادهتر، تنظیم بازار در عمل به معنای «تنظیم قیمت به نفع افزایش هزینهها» شده است، نه «حفظ تعادل میان توان تولیدکننده و قدرت خرید مردم».
حمایت از دامدار ضروری است، اما این حمایت نباید به قیمتِ خالیتر شدنِ سفره مردم تمام شود. اگر دولت و کارگروه تنظیم بازار همزمان با افزایش نرخ شیر خام، نظارتِ واقعی و سختگیرانهای بر قیمتگذاری کارخانههای لبنی و شبکههای توزیع اعمال نکنند، نتیجه این مصوبه چیزی جز یک شوک قیمتی تازه به سبد معیشت خانوارها نخواهد بود.