وقتی قلمِ عدالت پشت میز مدیریت خاموش میشود/ آدمهای خوشقلم بسیارند؛ اما انسانهای خوشرفتار کیمیا!
گاهی فاصله میان آنچه آدمها مینویسند و آنچه در عمل انجام میدهند، از فاصله میان شعار و حقیقت هم بیشتر است؛ قلمی که روزی از درد مردم مینوشت، ممکن است پشت میز مدیریت و میان حصار مصلحتها، دیگر صدای همان مردم نباشد.
طیبه دولت آبادی؛ کاش بعضی آدمها همانقدر که زیبا مینویسند، زیبا هم رفتار میکردند؛ همانقدر که از درد مردم میگویند، هنگام رسیدن به قدرت نیز درد مردم را فراموش نکنند.
عجیب است؛ بعضی آدمها چنان از رنج مردم مینویسند، از دردهای فروخورده، مطالبات بر زمین مانده، بیعدالتی و حقهای ضایعشده، که آدم با خواندن نوشتههایشان ناخودآگاه به وجد میآید. قلمشان طراوت باران دارد، واژههایشان بوی مهر میدهد و نوشتههایشان آنقدر دلنشین است که گاهی آدم تصور میکند، پناهی برای شنیده شدن پیدا کرده است.
اما گاهی افسون واژهها تا زمانی دوام دارد که هنوز کلید اتاق مدیریت در دست نیست؛ تا وقتی که صندلی ریاست خالی است و، قدرت، آنها را در معرض آزمون واقعی قرار نداده است.
روز امتحان که فرا میرسد، میز مدیریت به صاحبش سپرده میشود، اختیار تصمیمگیری به دستش میافتد و ناگهان همان تفکری که تا دیروز از همراهی با مردم میگفت، پشت حصار بخشنامهها، مصلحتها و پشتمیزنشینی گم میشود. انگار آن همه واژه، آن همه مطالبه و آن همه ادعای عدالت، تنها تا پیش از رسیدن به قدرت اعتبار داشته است.
در حال مرور شبکههای اجتماعی بودم که خبری درباره فردی توجهم را جلب کرد؛ کسی که امروز در جایگاه مدیریتی استان قرار دارد، اما روزگاری در کنار منتقدان، رسانهایها و فعالان اجتماعی، از مشکلات مردم مینوشت، گلایهها را بازتاب میداد و پیگیر مطالبات بود.
با دیدن آن خبر، خاطرهای قدیمی برایم زنده شد. روزی با همین فرد تماس گرفتم؛ با اتکا به شناختی که از گذشته، نوشتهها و قلمش داشتم. موضوعی را مطرح کردم که دغدغه بسیاری از مردم بود. تصورم این بود که کسی با آن سابقه نوشتن، با آن همه ادبیات انتقادی و آن واژههایی که برای دفاع از حق مردم به کار میبرد، دستکم برای شنیدن و پیگیری چنین مسئلهای قدمی برمیدارد.
حتی میدانستم شاید پیگیری آن موضوع چندان با منافع و موقعیتش همسو نباشد، اما باز هم مطرح کردم؛ چون باور داشتم قلمش تنها برای زیبا نوشتن نیست، بلکه برای دفاع از حقیقت و احقاق حق میچرخد. فکر میکردم شناختی که از نوشتههایش دارم، شناختی از منش و رفتار او نیز هست.
اما چنین نشد...
و همین تجربه، پرسشی تلخ را در ذهنم باقی گذاشت: آیا آدمها همانقدر که زیبا مینویسند، زیبا هم رفتار میکنند؟ آیا واژههای عدالت، مردم، مطالبه و مسئولیت، وقتی به صندلی قدرت هم میرسند همچنان معنای خود را حفظ میکنند یا به بخشی از خاطرات دوران پیش از مدیریت تبدیل میشوند؟
شاید باید پیش از آنکه کسی را بر مسند مدیریت بنشانیم و اختیار بخشی از سرنوشت جمعی را به او بسپاریم، آزمونی فراتر از قلم و واژه از او بگیریم. باید ببینیم آیا در عمل هم به همان اندازه که در نوشتههایش از مردم دفاع میکند، اهل شنیدن، پاسخگویی و پیگیری هست؟ آیا وقتی دیگر نیازی به جلب اعتماد مردم ندارد، باز هم برای دغدغههای آنان وقت میگذارد؟
گاهی زیباترین نوشتهها، الزاماً نشانه زیباترین منشها نیستند. قدرت، بیش از هر چیز، پرده از شخصیت آدمها برمیدارد؛ نه آنچه مینویسند، بلکه آنچه در موقعیت تصمیمگیری انجام میدهند، معیار واقعی شناختشان است.
آدمهای خوشقلم بسیارند؛ اما انسانهای خوشرفتار، پاسخگو و وفادار به حرفهایی که روزی نوشتهاند، کیمیا هستند.