چگونه بسته‌شدن تنگه هرمز غول‌های خودروسازی جهان را به زانو درآورد؟

در نتیجه حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران و بسته‌شدن تنگه هرمز، ضربه‌ای که به اقتصاد جهانی وارد شد تنها به بازار نفت محدود نماند. شوک ویرانگر این جنگ، زنجیره تأمین جهانی خودرو را از هم گسست و ضررهای سنگینی به بزرگ‌ترین خودروسازان جهان، به‌ویژه غول‌های ژاپنی، وارد کرد.

این بحران نشان داد که خودروسازان مدرن تا چه اندازه در برابر اختلال در یک گذرگاه دریایی آسیب‌پذیر هستند. طبق برآورد مؤسسه «اس اند پی گلوبال»، این جنگ می‌تواند شکافی 1.4 میلیون دستگاهی در فروش جهانی خودرو ایجاد کند که 800 تا 900 هزار دستگاه از آن تنها در سال 2026 رخ خواهد داد.

ژاپن: غول‌های خودروسازی در خط مقدم بحران

شرکت‌های ژاپنی به دلیل وابستگی شدید به بازار و مسیرهای ترانزیتی خاورمیانه، بیشترین آسیب را متحمل شدند. صادرات خودروی ژاپن به خاورمیانه در آوریل 2026 نسبت به سال قبل، بیش از 90 درصد هم از نظر ارزش و هم از نظر حجم سقوط کرد.

تویوتا، بزرگ‌ترین خودروساز جهان، ضربه‌ای 4.3 میلیارد دلاری (حدود 670 میلیارد ین) را در سال مالی جاری تجربه کرد. این رقم شامل افزایش هزینه مواد اولیه، اختلالات لجستیکی و از دست رفتن فروش در خاورمیانه می‌شود. این شرکت در اقدامی بی‌سابقه، تولید خودروهای مخصوص بازار خاورمیانه را طی دو ماه حدود 40 هزار دستگاه کاهش داد.

نیسان نیز با بحرانی جدی مواجه شد. تولید کارخانه کیوشوی این شرکت حدود 1200 دستگاه کاهش یافت که مدل‌های محبوبی مانند X-Trail و Serena را شامل می‌شد. همزمان، حدود 1400 دستگاه از شاسی‌بلندهای نیسان پاترول که مقصدشان خاورمیانه بود، به دلیل توقف صادرات در انبارهای ژاپن سرگردان شدند و شرکت را با چالش کمبود فضای ذخیره‌سازی مواجه کردند. مزدا و سوبارو نیز به طور کامل صادرات خود به خاورمیانه را متوقف کردند.

کره جنوبی: زنجیره تأمین فلج‌شده و سفر پرهزینه دور آفریقا

گروه هیوندای-کیا با چالشی دوگانه روبه‌رو شدند. از یک سو، اقتصاد کره جنوبی به شدت به مواد اولیه‌ای وابسته است که مستقیماً از تنگه هرمز عبور می‌کنند. نفتا، ماده اولیه اصلی برای تولید پلاستیک‌ها و قطعات خودرو مانند سپر و داشبورد، با وابستگی حدود 70 درصدی به خاورمیانه، با کمبود شدید و اختلال در زنجیره تأمین مواجه شد. آلومینیوم که ماده اصلی برای تولید شاسی و بدنه خودروهای برقی است و از کارخانه‌های بزرگ ذوب منطقه مانند «آلبا»ی بحرین تأمین می‌شد، با حمله به این کارخانه‌ها و بسته‌شدن مسیر، عرضه‌اش به شدت کاهش یافت. هلیوم، گازی حیاتی برای تولید نیمه‌رساناها و تراشه‌های الکترونیکی فراوان در خودروهای مدرن، که بخش عمده آن از قطر تأمین می‌شد، با اعلام وضعیت اضطراری در تأسیسات قطری، عرضه‌اش به شدت محدود شد.

از سوی دیگر، همزمان با بسته‌شدن تنگه هرمز و افزایش ریسک عبور از باب‌المندب، کشتی‌های کره‌ای که به مقصد اروپا می‌رفتند مجبور شدند دماغه امید نیک در آفریقا را دور بزنند. این مسیر جایگزین، 10 تا 15 روز به زمان سفر اضافه کرد و هزینه‌های لجستیکی را به شدت افزایش داد. خوزه مونوز، مدیرعامل هیوندای، در واکنش به این بحران با صراحت اعلام کرد: «جهانی‌سازی تمام شد. برای همیشه تمام شد.»

آلمان: زنجیره تأمین از نفس افتاده

خودروسازان آلمانی بیش از همه از ناحیه کمبود مواد اولیه حیاتی آسیب دیدند. با بسته‌شدن تنگه هرمز، کارخانه‌های بزرگ ذوب آلومینیوم در خلیج فارس که تأمین‌کننده اصلی قطعات برای شرکت‌هایی مانند بی‌ام‌و، تأمین‌کنندگان قطعات مرسدس بنز، و هیوندای موبیس بودند، قادر به اجرای تعهدات خود نشدند. دسترسی به عنصر حیاتی هلیوم که برای تولید نیمه‌رساناها ضروری است و بخش عمده آن از قطر تأمین می‌شد نیز مختل شد. این شرایط باعث گردید تا فضای حاکم بر مدیران خودروساز آلمانی در آوریل 2026 به شدت نزولی شود.

ضربه مهلک اما در 8 فروردین 1405 وارد آمد، زمانی که ایران در پاسخ به حمله به تأسیسات حیاتی کشورمان، با موشک و پهپاد کارخانه عظیم ذوب آلومینیوم «آلبا» (Alba) در بحرین را هدف قرار داد. این حمله باعث «توقف غیرعادی» در دو خط تولید این کارخانه شد.

آلبا به تنهایی 1.6 میلیون تن آلومینیوم در سال تولید می‌کرد و یکی از بزرگ‌ترین تأمین‌کنندگان آلومینیوم با کیفیت بالا در جهان بود. آلومینیوم تولیدی این کارخانه و دیگر کارخانه‌های حاشیه خلیج فارس مستقیماً به زنجیره تأمین خودروسازان بزرگی مانند بی‌ام‌و، تأمین‌کنندگان قطعات مرسدس بنز و هیوندای موبیس می‌رفت.

نتیجه این حمله فوری و ویرانگر بود. قیمت جهانی آلومینیوم به بالاترین رقم چهار سال اخیر یعنی حدود 3400 دلار در هر تن رسید و تولید در کارخانه‌های قطعه‌سازی که به این ماده وابسته بودند، با اختلال جدی مواجه شد. کارخانه‌های ذوب در خلیج فارس رسماً اعلام کردند که «قادر به اجرای تعهدات خود نیستند». فولکس‌واگن نیز اعلام کرد که هرچند زنجیره تأمینش مستقیماً آسیب ندیده، اما «کسب‌وکارش در خاورمیانه اساساً متوقف شده است».

نتیجه‌گیری:

بحران اخیر به وضوح ثابت کرد تنگه هرمز صرفاً یک گذرگاه نفتی نیست، بلکه شاهرگ حیاتی زنجیره تأمین صنعتی جهان است. بسته‌شدن این آبراه می‌تواند ظرف چند هفته، بزرگ‌ترین شرکت‌های جهان را با بحران تولید، توقف صادرات و میلیاردها دلار ضرر مواجه کند. از تویوتا و نیسان در ژاپن گرفته تا هیوندای و کیا در کره، از بی‌ام‌و و مرسدس بنز در آلمان تا تاتا و ماهیندرا در هند، همگی بهای سنگینی برای اختلال در این گذرگاه پرداختند.

تجربه تلخ 2026 نشان داد که امنیت تجارت جهانی، فقط به نفتکش‌ها گره نخورده، بلکه به خودروهایی که در خیابان‌های توکیو، سئول، برلین تردد می‌کنند نیز بستگی تام دارد.