فراخوان رضا پهلوی نقطه تغییر فضا در اعتراضات اخیر بود/ حکم اعدام صادر میشود؟
یک فعال رسانهای گفت: بعید میدانم بهخاطر آتش زدن یک سطل زباله حکم اعدام صادر شود. برخوردها احتمالاً محدود به افرادی خواهد بود که مرتکب قتل یا جراحت شدید شدهاند.
علی قلهکی، فعال رسانهای و تحلیلگر سیاسی، در گفتوگویی تفصیلی با انصافنیوز، با اشاره به فشارهای اقتصادی، ضعف تصمیمگیری بهموقع، قطع اینترنت و بحران مرجعیت رسانهای، تأکید کرد اعتراضات اخیر ریشه اقتصادی داشت اما در ادامه، تحتتأثیر فراخوانهای سیاسی، خطاهای حکمرانی و خشونت میدانی، به یک بحران امنیتی و اجتماعی کمسابقه تبدیل شد.
این فعال رسانهای اصولگرا که به دلیل ارتباطات ویژه به اطلاعات زیادی دسترسی دارد ضمن تحلیل ناآرامیها و اعتراضات دی ۱۴۰۴، اطلاعات و آماری از این وقایع ارائه کرده است.
خلاصهی این مصاحبه :
ریشه اعتراضات پیشبینی شده اما مدیریتنشده
قلهکی با بیان این که گزارشهایی پیش از آغاز اعتراضات به نهادهای بالادستی ارائه شده بود، گفت: بعد از جنگ دوازدهروزه و بهدلیل فشار اقتصادی ناشی از جنگ، تحریمها و کاهش منابع ارزی، پیشبینی میشد در زمستان شاهد اعتراض اجتماعی باشیم. این موضوع بهدرستی هشدار داده شده بود اما تصمیمگیری بهموقع انجام نشد.
او گفت : شناسایی مسیرهای دور زدن تحریم، اختلال در شبکه فروش نفت و ضعف تیم مدیریتی بانک مرکزی، باعث کاهش ورودی ارز شد و تغییر رئیس بانک مرکزی، با وجود توصیه نهادهای نظارتی، با تأخیر انجام گرفت.
تکنرخی شدن ارز تصمیم درست، اجرای پرهزینه
قلهکی گفت: اصل تصمیم تکنرخی شدن ارز تصمیم درستی بود که حتی در دولت مرحوم رئیسی هم مطرح شده بود اما به دلیل فشارها و نبود تخصص اقتصادی، اجرایی نشد. دولت پزشکیان در شرایط کمبود ارز ناچار به اجرای آن شد، اما بدون اقناع افکار عمومی و حمایت فوری از دهکهای پایین، فشار معیشتی به مردم وارد شد.
اعتراض یا اغتشاش تفکیکی که رعایت نشد
او تأکید کرد: باید میان اعتراض و اغتشاش تفکیک قائل شد. در یک هفته تا ده روز نخست، اعتراضها عمدتاً صنفی و اقتصادی بود، اما بعد از فراخوانها و خشونت خیابانی، فضا تغییر کرد.
او گفت: بخشی از شهرستانها، بهویژه شهرهای لرنشین، کانون اولیه اعتراض بودند و پس از آن بازار علاءالدین تهران به دلیل نوسانات ارزی وارد فاز اعتراض شد.
فراخوان رضا پهلوی نقطه تغییر فضا
قلهکی با اشاره به فراخوان رضا پهلوی گفت: ویدیوی فراخوان او بیش از ۶۰ میلیون بازدید داشت و موج عظیمی در شبکههای اجتماعی ایجاد کرد. گروههایی که حتی با او اختلاف داشتند، از جمله مجاهدین خلق، وارد میدان شدند و فضا از اعتراض اجتماعی به خشونت کشیده شد.
او گفت : پس از این فراخوان، اعتراض به حاشیه رفت و اغتشاش پررنگ شد، هرچند همچنان بخشی از حاضران ماهیت اعتراضی داشتند.
اعتبار رضا پهلوی پس از اعتراضات؟
قلهکی گفت: درباره افزایش یا کاهش اعتبار رضا پهلوی باید منتظر نظرسنجی بود. در سطح نمادین، فروش نمادهای پهلوی در بازار دیده میشد، اما در سطح نخبگانی، خشونتها به اعتبار او ضربه زد.
او در ادامه گفت: رضا پهلوی نتوانست دیدارهای مهم بینالمللی مانند ملاقات با ویتکاف، ترامپ یا سخنرانی در پارلمان اروپا را محقق کند و به نظر میرسد حرکت او زودتر از انتظار فروکش کرد.
نقش کافهها و برندهای اجتماعی
قلهکی درباره نقش کافه ساعدی نیا گفت: این کافه به دلیل معماری و برند اجتماعی، ضریب نفوذ بالایی دارد. بیانیه آن باعث شکلگیری موجی شد که به حدود ۱۸۰ کافه رسید و اثر اجتماعی قابل توجهی گذاشت.
نسل دهه ۷۰ و ۸۰، اعتراض احساسی نه ایدئولوژیک
او گفت: کنش سیاسی نسل جدید عمدتاً احساسی است. بیش از ۵۰ درصد بازداشتشدگان سابقه قبلی نداشتند و حدود ۱۱ درصد زیر ۱۸ سال بودند. این نشان میدهد با اعتراض اقتصادی و موج رسانهای مواجه بودیم، نه یک پروژه سازمانیافته براندازی.
به اعتقاد قلهکی، این نسل ارادت خاصی به پهلوی ندارد و بیشتر او را بهعنوان نماد جایگزین مجاهدین خلق میبیند.
چرا امکان اعتراض رسمی وجود ندارد؟
قلهکی گفت: در اندیشه اسلامی، اعتراض یکی از ارکان حکمرانی است، اما پس از ابتدای انقلاب، هیچگاه مسیر رسمی، امن و مشخصی برای اعتراض تعریف نشد. همین موضوع باعث شد اعتراضها بهسرعت به خشونت کشیده شود.
آمار کشتهها ابهام و حافظه جمعی
او با اشاره به آمار کشتهشدگان گفت: آمار دقیق باید از سوی مراجع رسمی اعلام شود، اما برآوردهای میدانی نشان میدهد تعداد کشتهها بالا بوده و طبق آمار رسمی ۳۱۰۰ نفر، این حجم از کشته شده در ذهن جامعه باقی خواهد ماند.
برخورد با خانوادهها و تبعات اجتماعی
قلهکی تأکید کرد: برخورد یکسان با خانوادههای معترض و اغتشاشگر، چه در تحویل پیکرها و چه در برگزاری مراسم، تبعات اجتماعی جدی دارد. در برخی موارد حتی انگیزه فرد کشتهشده برای خانواده هم روشن نبود.
خشونت، سلاح و کشتهگیری
او گفت: در اعتراضات اخیر، هم خشونت افزایش یافته و هم استفاده از سلاح سرد و گرم گستردهتر شده است. بخشی از این وضعیت ناشی از پدیده «کشتهگیری» است؛ یعنی ورود آگاهانه افراد به فضاهای نظامی با علم به احتمال اصابت گلوله.
خطای محاسبه امنیتی
قلهکی گفت: در برخی نقاط، مانند حوزههای بسیج خیابان آیت الله کاشانی، ابتدا دستور تیر مستقیم داده نشد و ۱۵۰۰ شلیک هوایی داشتند، اما با افزایش خشونت، دست فرمان تغییر کرد. این نشاندهنده خطای محاسبه در برآورد شدت اعتراضات است.
قطع اینترنت، بحران دوم
او قطع اینترنت را بحرانساز دانست و گفت: پلتفرمهای داخلی توان پاسخگویی ندارند و ادامه این وضعیت میتواند اعتراضات اقتصادی جدیدی ایجاد کند. بسیاری از کسبوکارها آسیب جدی دیدهاند و مهاجرت نیروی انسانی تشدید شده است.
صداوسیما و فروپاشی مرجعیت رسانهای
قلهکی عملکرد صداوسیما را بهشدت نقد کرد و گفت: گزارشهای غیرواقعی باعث تشدید بیاعتمادی شده است. وقتی رسانه رسمی مرجعیت نداشته باشد، روایت رسانههای خارج با آمارسازی در ذهن مردم تثبیت میشود.
برخورد با بازداشتشدگان تجربه ۱۴۰۱ تکرار میشود؟
او گفت: بعید میدانم بهخاطر آتش زدن یک سطل زباله حکم اعدام صادر شود. برخوردها احتمالاً محدود به افرادی خواهد بود که مرتکب قتل یا جراحت شدید شدهاند.
خطر جنگ و آینده کشور
او با اشاره به احتمال درگیری نظامی گفت: مختصات منطقه نشان میدهد خطر اقدام نظامی وجود دارد و اگر داخل کشور منسجم نباشد، هزینهها بسیار سنگین خواهد بود.
ایده نخستوزیری، اقتدار برای عبور از بحران
قلهکی در بخشی از این مصاحبه که چهارم بهمن ماه در دفتر انصاف نیوز انجام شده است، با طرح ایده «بازگشت به نوعی نخستوزیری مقتدر» گفت: منظور من مدل پادشاهی یا اقتدارگرایی کلاسیک نیست، بلکه نخستوزیری است که از حمایت حاکمیت برخوردار باشد، در مجلس انتخاب شود و اختیارات ویژه برای عبور از شرایط بحرانی داشته باشد.
به گفته او، ساختار فعلی حکمرانی با بروکراسی سنگین، تعدد مراکز تصمیمگیری و اختلاف میان قوا، توان پاسخگویی سریع به بحرانهای اقتصادی و اجتماعی را ندارد.
قلهکی که از نظر رسانهای حامی قالیباف محسوب میشود، تأکید کرد: این مدل مستلزم موافقت رهبری است و بدون آن کارکردی نخواهد داشت. هدف از چنین ایدهای نجات کشور در شرایط بحرانی است، نه تغییرات نمایشی.
قلهکی گفت: تجربه کشورهای منطقه نشان میدهد که در مقاطع بحران، تمرکز قدرت همراه با هدف توسعه، میتواند کشور را از بنبست خارج کند؛ در غیر این صورت، با همین دستفرمان، کشور در ماهها و سالهای آینده با بحرانهای اجتماعی و اقتصادی تکرارشونده مواجه خواهد شد.
احتمال براندازی پایین اما فرصت حاکمیت کم
در جمعبندی پایانی او گفت: احتمال براندازی پایین است، اما فرصت حاکمیت برای ترمیم شکاف اجتماعی بسیار محدود شده است. بدون اصلاح حکمرانی اقتصادی، رسانهای و گفتوگوی واقعی با مردم، این شکاف عمیقتر خواهد شد.
برای ورود به کانال تلگرام فرتاک نیوز کلیک کنید.
