با کودک پرجنبوجوش در جمع چه کنیم؟ / اشتباه مرگباری به نام برچسبزدن به بچهها
بسیاری از والدین از ترس قضاوت دیگران سریعاً به فرزندشان برچسب «بیادب» میزنند؛ در حالی که روانشناسان معتقدند نقد رفتار به جای تخریب شخصیت کودک، کلید اصلی حل چالشهای رفتاری در مهمانیها و اماکن عمومی است.
تقریباً همه والدین تجربه لحظاتی را دارند که فرزندشان در یک مهمانی، دورهمی خانوادگی یا جمع دوستانه رفتاری انجام میدهد که باعث خجالت یا نگرانی آنها میشود. دویدن در خانه، سؤال پرسیدن مداوم، دست زدن به وسایل، بلند صحبت کردن یا حتی بههم ریختن برنامه بزرگترها ممکن است برای والدین آزاردهنده باشد، اما لزوماً به معنای بیادبی یا وجود مشکل رفتاری نیست.
گاهی فشار نگاه دیگران باعث میشود پدر و مادرها خیلی سریع به کودک برچسب «شیطون»، «لجباز» یا «بیادب» بزنند. در حالی که سن کودک، شرایط محیط، نیازهای جسمی و هیجانی او و همچنین تکرار یا شدت رفتار باید در قضاوت درباره آن رفتار در نظر گرفته شود.
به چه کودکی میگویند «شیطون»؟
کودک شیطان معمولاً کودکی پرانرژی، کنجکاو و فعال است که دوست دارد محیط اطراف خود را کشف کند. ممکن است زیاد حرکت کند، سؤالهای فراوان بپرسد، هنگام بازی هیجان زیادی داشته باشد یا برای مدت طولانی نتواند آرام بنشیند.
بسیاری از این رفتارها با افزایش سن و یادگیری تدریجی قوانین اجتماعی بهتر مدیریت میشوند. بنابراین، صرفاً پرتحرک بودن کودک یا سخت بودن کنترل او در بعضی موقعیتها، بهتنهایی نشانه مشکل جدی نیست.
نکته مهم این است که والدین به جای مقایسه کودک با بچههای دیگر، رفتار او را متناسب با سن و شرایط خودش بررسی کنند.
چه زمانی میگوییم کودک بیادب است؟
بیادبی را بهتر است به جای یک برچسب شخصیتی، به عنوان مجموعهای از رفتارهای نامناسب در یک موقعیت مشخص ببینیم. قطع کردن مداوم صحبت دیگران، توهین کردن، تمسخر، ناسزا گفتن، آسیب زدن عمدی به دیگران یا نادیده گرفتن مکرر قوانین میتواند نیازمند آموزش و اصلاح باشد.
با این حال، حتی در این شرایط نیز بهتر است والدین به کودک نگویند «تو بچه بیادبی هستی». بهتر است رفتار مشخص را مورد توجه قرار دهند؛ برای مثال بگویند: «این حرفی که زدی مناسب نبود» یا «زدن دیگران قابل قبول نیست.»
این تفاوت کوچک اهمیت زیادی دارد؛ زیرا انتقاد از رفتار به کودک فرصت اصلاح میدهد، اما برچسب زدن ممکن است باعث شود کودک تصور کند مشکل از شخصیت اوست.
چه وقت شیطنت کودکانه طبیعی است؟
اگر کودک در خانه یا جمعهای مختلف گاهی پرانرژی، پرسشگر یا بازیگوش است، اما میتواند با آموزش و تذکر مناسب رفتار خود را تا حدی کنترل کند، معمولاً جای نگرانی جدی وجود ندارد.
سن کودک نیز بسیار مهم است. انتظاری که از یک کودک سهساله داریم با انتظاری که از یک کودک هشتساله داریم یکسان نیست. کودکان بهتدریج مهارتهایی مانند صبر کردن، نوبت گرفتن، کنترل هیجان و رعایت قوانین اجتماعی را یاد میگیرند.
والدین باید به جای انتظار رفتار کاملاً بزرگسالانه، این مهارتها را مرحلهبهمرحله به کودک آموزش دهند.
چه رفتارهایی نیازمند توجه بیشتر والدین است؟
زمانی که رفتارهای مشکلساز بسیار شدید، مداوم و در محیطهای مختلف باشند، بهتر است والدین موضوع را جدیتر بررسی کنند. برای مثال، پرخاشگری شدید و تکرارشونده، آسیب عمدی به خود یا دیگران، ناتوانی قابل توجه در پیروی از قوانین متناسب با سن، تخریب مداوم وسایل یا رفتارهایی که به طور جدی روابط کودک با خانواده، همسالان یا مدرسه را مختل میکند، میتواند نیازمند ارزیابی تخصصی باشد.
همچنین اگر رفتار کودک بهطور ناگهانی و محسوس تغییر کرده است، بهتر است والدین به دنبال علت احتمالی آن باشند. تغییرات خانوادگی، مشکلات مدرسه، فشارهای محیطی، کمخوابی یا مسائل هیجانی میتوانند بر رفتار کودک تأثیر بگذارند.
این موارد به معنای وجود قطعی یک اختلال نیستند، اما اگر پایدار و نگرانکننده باشند، گفتوگو با روانشناس کودک یا متخصص مربوط میتواند به والدین کمک کند.
والدین در جمع چگونه با کودک برخورد کنند؟
یکی از اشتباهات رایج این است که والدین به دلیل نگاه دیگران، کودک را در مقابل جمع سرزنش یا تحقیر کنند. جملههایی مانند «آبرومون رو بردی»، «چقدر بیادبی» یا «همه بچهها خوب هستند جز تو» ممکن است کودک را شرمنده کند، اما الزاماً رفتار درست را به او آموزش نمیدهد.
بهتر است والدین تا حد امکان آرام بمانند، کودک را از موقعیت نامناسب دور کنند و با جملاتی کوتاه و روشن درباره رفتار مورد انتظار توضیح دهند. اگر کودک به دلیل خستگی، گرسنگی یا تحریک بیش از حد عصبی شده است، ابتدا باید نیاز اصلی او مورد توجه قرار گیرد.
به جای خجالت کشیدن، رفتار کودک را بشناسید
والدین قرار نیست در هر مهمانی کودکی کاملاً ساکت و بیحرکت داشته باشند. کودکان قرار است بازی کنند، سؤال بپرسند، اشتباه کنند و مهارتهای اجتماعی را یاد بگیرند.
مهم این است که پدر و مادر بتوانند میان یک شیطنت متناسب با سن و رفتاری که به شکل مداوم و جدی زندگی کودک یا اطرافیانش را مختل میکند، تفاوت بگذارند. برخورد آرام، آموزش مداوم، تعیین حد و مرز روشن و پرهیز از برچسبزنی معمولاً بسیار مؤثرتر از تنبیه و شرمنده کردن کودک است.
