وابستگی ۷۰۰ پالایشگاه جهان به نفت خلیج فارس/ بحران انرژی ادامه دارد

 سید حمید حسینی سخنگوی اتحادیه صادر کنندگان فرآورده های نفت و گاز و پتروشیمی ایران در تشریح راهبرد جمهوری اسلامی ایران در مدیریت تنگه هرمز برای مقابله با تجاوز ائتلاف آمریکایی - صهیونی به خاک کشورمان اظهار داشت: تحولات اخیر در خلیج فارس و اختلال در جریان نفت از تنگه هرمز، بار دیگر نقش حیاتی این گذرگاه راهبردی در اقتصاد جهانی را برجسته کرده است؛ گذرگاهی که عبور روزانه حدود 20 میلیون بشکه نفت از آن، در صورت اختلال جدی می‌تواند فشار بی‌سابقه‌ای بر بازارهای انرژی و زنجیره‌های تأمین جهانی وارد کند.

وی توضیح داد: در بسیاری از جنگ‌ها، واکنش‌های اولیه در میدان نبرد ظاهر می‌شود، اما پیامدهای عمیق‌تر معمولاً در بازارها، زنجیره‌های تأمین و محاسبات استراتژیک دولت‌ها خود را نشان می‌دهند که تجاوز اخیر آمریکا و اسرائیل به کشورمان نیز از این قاعده مستثنی نیست.

وی افزود: اگرچه در ابتدای این جنگ، تصور می شد که این یک درگیری نظامی سریع و محدود باشد اما نشانه‌های رو به افزایش، حاکی از آن است که این بحران می‌تواند به آزمونی بسیار تعیین‌کننده‌تر نه تنها برای اقتصاد جهانی، بلکه برای ثبات نظم بین‌المللی تبدیل شود.

حسینی با بیان اینکه اقتصادهای جنگی معمولاً در دو مرحله شکل می‌گیرند که مرحله نخست فوری و کوتاه‌مدت است، افزود: در این مرحله بازارها واکنش شدیدی نشان می‌دهند، قیمت انرژی افزایش می‌یابد، خریدهای هیجانی شدت می‌گیرد و سرمایه‌گذاران به سمت دارایی‌های امن حرکت می‌کنند.

این فعال صنعت نفت اظهار داشت: مرحله دوم که در میان‌مدت ظاهر می‌شود، پرسش اساسی‌تری را مطرح می‌کند؛ آیا طرف‌های درگیر واقعاً برای یک درگیری طولانی‌مدت آماده هستند؟ در این مرحله دیگر تنها قدرت نظامی اهمیت ندارد، بلکه استقامت اقتصادی، تاب‌آوری اجتماعی و توانایی انطباق با اختلالات پایدار تعیین‌کننده خواهد بود.

آمارهای ساده درباره تنگه هرمز اکنون برای جهان مهم شده است

این تحلیلگر بازار نفت و انرژی معتقد است که در قلب این بحران، تنگه هرمز قرار دارد؛ گذرگاهی باریک که اهمیت آن اغلب با یک آمار ساده بیان می‌شود که حدود 20 درصد از عرضه انرژی جهان از این مسیر عبور می‌کند. با این حال این آمار تمام واقعیت را نشان نمی‌دهد. مساله اصلی نه کل تولید جهانی نفت، بلکه سهمی از نفت و گاز است که واقعاً در بازارهای بین‌المللی معامله می‌شود.

وی خاطر نشان کرد: جهان روزانه بیش از 100 میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی تولید می‌کند، اما بخش قابل توجهی از آن در داخل کشورهای تولیدکننده مصرف می‌شود. آنچه بازارهای جهانی را شکل می‌دهد، «نفت معامله‌شده» است. از این منظر، حدود 20 میلیون بشکه نفتی که روزانه از تنگه هرمز عبور می‌کند وزن بسیار بیشتری در بازار جهانی دارد و اگر این مسیر به طور جدی مختل شود، فشار نه تنها بر یک‌پنجم عرضه انرژی جهان، بلکه بر نزدیک به نیمی از نفتی که میان تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان در گردش است وارد خواهد شد.

زنجیره اقتصاد جهانی از محدودیت تردد در تنگه هرمز آسیب می بیند

حسینی اظهار داشت: وابستگی جهان به تنگه هرمز تنها به نفت خام محدود نیست. میعانات گازی، گاز طبیعی مایع (LNG)، فرآورده‌های نفتی تصفیه‌شده و بخشی از صادرات مواد معدنی و پتروشیمی منطقه نیز از این مسیر عبور می‌کنند. در چنین شرایطی هرگونه اختلال در هرمز نه تنها قیمت نفت، بلکه هزینه گاز طبیعی، سوخت‌های تصفیه‌شده، حمل‌ونقل، مواد اولیه صنعتی و در نهایت تولید در طیف گسترده‌ای از بخش‌ها را افزایش خواهد داد.

وی یادآور شد: کشاورزی، فولاد، خودروسازی، صنایع شیمیایی و حتی زنجیره تأمین غذا نیز به طور مستقیم یا غیرمستقیم تحت تاثیر تنگه هرمز قرار می‌گیرند.

وابستگی 700 پالایشگاه جهان به نفت تولیدی خلیج فارس

سخنگوی اوپکس یکی از دلایلی که چنین شوکی می‌تواند عمیق و طولانی‌مدت باشد را محدودیت‌های فنی سیستم پالایشگاهی جهان دانست و تاکید کرد: نزدیک به 700 پالایشگاه در جهان برای گریدهای خاصی از نفت خام طراحی شده‌اند. نفت تولیدی خلیج فارس از نظر وزن API، ترکیب شیمیایی و ویژگی‌های فنی با نفت بسیاری از تأمین‌کنندگان دیگر تفاوت دارد.

وی ادامه داد: پالایشگاه‌ها تا حدی می‌توانند خوراک خود را از طریق ترکیب یا تغییرات عملیاتی تنظیم کنند، اما این تغییرات نه سریع است، نه ارزان و نه همیشه اقتصادی. بنابراین جایگزینی گسترده نفت خلیج فارس حتی اگر در ظاهر ممکن به نظر برسد، در عمل با محدودیت‌های جدی روبه‌رو خواهد بود.

اگر اختلال در تنگه هرمز ادامه یابد، به کل اقتصاد جهان فشار وارد می کند

حسینی اضافه کرد: اگر اختلال در تنگه هرمز بیش از چند روز ادامه یابد و به میان‌مدت کشیده شود، فشار اقتصادی به سرعت از بازارهای انرژی به کل اقتصاد جهانی منتقل خواهد شد زیرا انرژی همچنان یکی از اجزای اصلی ساختار هزینه کالاها و خدمات است و افزایش شدید قیمت نفت و گاز معمولاً موج تورمی ایجاد می‌کند، هزینه تولیدکنندگان را بالا می‌برد و قدرت خرید مصرف‌کنندگان را کاهش می‌دهد.

وی خاطر نشان کرد: برای اقتصادهای واردکننده انرژی این شوک دوچندان دردناک است؛ زیرا تولید گران‌تر می‌شود در حالی که تقاضا کاهش می‌یابد.

جریان نفت از تنگه هرمز قطره ای شده است

این تحلیلگر بازار نفت و انرژی گفت: بر اساس آخرین تحولات تا 13 مارس 2026 نیز گزارش‌ها حاکی از آن است که تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز به شدت کاهش یافته و جریان نفت تقریباً به «قطره‌ای» محدود شده است. طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، حدود 20 میلیون بشکه در روز از جریان عرضه نفت ـ معادل حدود 20 درصد عرضه جهانی ـ با اختلال مواجه شده است.

وی اذعان داشت: در همین حال قیمت نفت بار دیگر جهش کرده و به بالای 100 دلار رسیده است؛ وضعیتی که برخی تحلیلگران آن را بزرگ‌ترین اختلال عرضه در تاریخ بازار نفت توصیف می‌کنند.

حسینی به نخستین بیانات رهبر جدید جمهوری اسلامی مبنی بر "اهرم بستن تنگه هرمز باید ادامه یابد" اشاره و خاطر نشان کرد: این تاکید بدان معناست که خلیج فارس باید بسته بماند تا فشار بر دشمنان حفظ شود.