سکته در خواب؛ چرا بعضی سکته‌ها بی‌صدا اتفاق می‌افتند و چه نشانه‌هایی را نباید نادیده گرفت؟
تصور کنید فردی شب با حال عادی به خواب می‌رود، اما صبح با اختلال گفتار یا بی‌حسی یک سمت بدن بیدار می‌شود. سکته مغزی ممکن است هنگام خواب رخ دهد؛ تشخیص سریع نشانه‌ها و تماس فوری با اورژانس می‌تواند سرنوشت بیمار را تغییر دهد.
سکته در خواب چیست و چرا ممکن است فرد متوجه آن نشود؟
به گزارش فرتاک نیوز؛ مغز برای انجام ساده‌ترین کارها، از حرکت دادن دست و پا گرفته تا صحبت کردن و به خاطر سپردن خاطرات، به جریان مداوم خون و اکسیژن نیاز دارد. وقتی خون‌رسانی به بخشی از مغز مختل شود یا یکی از رگ‌های مغزی پاره شود، سکته مغزی رخ می‌دهد. این اتفاق ممکن است در هر ساعتی از شبانه‌روز، حتی زمانی که فرد خواب است، اتفاق بیفتد.
سکته‌ای که هنگام خواب رخ می‌دهد و فرد پس از بیدار شدن متوجه نشانه‌های آن می‌شود، معمولاً «سکته هنگام بیدار شدن» یا سکته با زمان شروع نامشخص نامیده می‌شود. مشکل اصلی این است که بیمار اغلب نمی‌داند علائم دقیقاً چه زمانی آغاز شده‌اند؛ ممکن است آخرین بار پیش از خواب کاملاً طبیعی بوده باشد، اما هنگام صبح با ضعف دست، اختلال گفتار یا مشکلات بینایی روبه‌رو شود.
سکته مغزی دو نوع اصلی دارد:
-
سکته ایسکمیک: زمانی رخ می‌دهد که لخته یا انسداد، جریان خون به بخشی از مغز را مختل کند.
-
سکته هموراژیک: زمانی اتفاق می‌افتد که یک رگ خونی در مغز پاره شود و خون‌ریزی ایجاد کند.
هر دو نوع می‌توانند خطرناک باشند و تشخیص تفاوت آن‌ها به بررسی پزشکی و تصویربرداری نیاز دارد. بنابراین، نمی‌توان صرفاً از روی علائم ظاهری نوع سکته را مشخص کرد.
۵ علامت سکته در خواب که بعد از بیدار شدن نباید نادیده بگیرید
گاهی نخستین نشانه سکته، تغییر ناگهانی در توانایی‌های معمول بدن است. فرد ممکن است نتواند درست راه برود، هنگام صحبت کردن کلمات را واضح ادا نکند یا احساس کند یک سمت بدنش توان سابق را ندارد. این علائم را نباید به خستگی، بد خوابیدن یا فشار بالش نسبت داد؛ به‌ویژه اگر ناگهانی ایجاد شده باشند.
مهم‌ترین نشانه‌های هشدار عبارت‌اند از:
-
افتادگی یک سمت صورت: هنگام لبخند زدن، یک طرف صورت حرکت نمی‌کند یا حالت آن با طرف دیگر متفاوت است.
-
ضعف یا بی‌حسی دست و پا: به‌خصوص اگر یک سمت بدن درگیر باشد یا فرد نتواند هر دو دست را به یک اندازه بالا نگه دارد.
-
اختلال در گفتار: کلمات نامفهوم می‌شوند، صحبت کردن دشوار می‌شود یا فرد حرف دیگران را به‌درستی درک نمی‌کند.
-
اختلال ناگهانی بینایی یا تعادل: تاری دید، دوبینی، سرگیجه شدید، ناهماهنگی حرکات یا مشکل در راه رفتن ممکن است رخ دهد.
-
سردرد شدید و غیرمعمول: به‌ویژه سردرد ناگهانی و بسیار شدید که علت مشخصی ندارد، می‌تواند نشانه یک وضعیت اورژانسی باشد.
برای به خاطر سپردن علائم اصلی، به صورت، قدرت دست‌ها، گفتار و زمان توجه کنید. اگر یکی از این نشانه‌ها ناگهان ظاهر شد، منتظر کامل شدن علائم دیگر نمانید. حتی اگر فرد پس از چند دقیقه بهتر شد، همچنان باید فوراً ارزیابی پزشکی شود؛ زیرا علائم گذرا نیز ممکن است نشانه حمله ایسکمیک گذرا باشند.
چه عواملی خطر سکته مغزی در خواب را افزایش می‌دهند؟
خوابیدن به‌خودی‌خود به معنای بالا رفتن قطعی خطر سکته نیست. آنچه اهمیت دارد، شرایط پزشکی و عوامل خطری است که می‌توانند احتمال بروز سکته را در هر زمانی افزایش دهند. برخی از این عوامل قابل کنترل‌اند و توجه به آن‌ها می‌تواند در پیشگیری نقش مهمی داشته باشد.
مهم‌ترین عوامل خطر عبارت‌اند از:
-
فشار خون بالا: یکی از مهم‌ترین عوامل خطر سکته است؛ به‌ویژه اگر برای مدت طولانی کنترل نشود.
-
دیابت و چربی خون بالا: این شرایط می‌توانند به عروق آسیب برسانند و خطر بیماری‌های قلبی و عروقی را افزایش دهند.
-
بیماری‌های قلبی: برخی اختلالات ریتم قلب، از جمله فیبریلاسیون دهلیزی، می‌توانند زمینه تشکیل لخته و انتقال آن به مغز را فراهم کنند.
-
سیگار کشیدن و کم‌تحرکی: مصرف دخانیات، اضافه‌وزن و فعالیت بدنی ناکافی در افزایش خطر بیماری‌های عروقی نقش دارند.
-
سابقه سکته یا حمله ایسکمیک گذرا: افرادی که قبلاً چنین رویدادی را تجربه کرده‌اند، به مراقبت و پیگیری دقیق‌تری نیاز دارند.
-
آپنه انسدادی خواب: وقفه‌های مکرر تنفس هنگام خواب با افزایش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی و سکته ارتباط دارند.
خرخر بلند، احساس خفگی در خواب و خواب‌آلودگی شدید در طول روز می‌توانند از نشانه‌های آپنه خواب باشند. البته خرخر به‌تنهایی به معنای ابتلا به این اختلال نیست و تشخیص آن باید با ارزیابی پزشکی انجام شود.
اگر فردی با علائم سکته از خواب بیدار شد، چه باید کرد؟
در چنین شرایطی، سرعت عمل اهمیت زیادی دارد. آسیب مغزی ممکن است با گذشت زمان گسترش پیدا کند؛ بنابراین، تلاش برای درمان خانگی یا صبر کردن تا بهتر شدن حال بیمار می‌تواند فرصت درمان مؤثر را از بین ببرد.
اگر خودتان یا یکی از اعضای خانواده پس از بیدار شدن علائم مشکوک به سکته دارید، این اقدامات را انجام دهید:
۱. فوراً با اورژانس تماس بگیرید. در ایران با شماره ۱۱۵ تماس بگیرید و علائم را توضیح دهید.
۲. زمان‌ها را مشخص کنید. زمان مشاهده علائم و آخرین زمانی را که فرد بدون علامت بوده است، یادداشت کنید؛ معمولاً زمان پیش از خواب برای تیم درمان اهمیت دارد.
۳. از دادن غذا، آب یا داروی خودسرانه خودداری کنید. سکته ممکن است بلع را مختل کند و برخی داروها، از جمله آسپرین، در سکته ناشی از خون‌ریزی می‌توانند خطرناک باشند.
۴. بیمار را تنها نگذارید. وضعیت هوشیاری و تنفس او را زیر نظر داشته باشید و دستورهای اپراتور اورژانس را اجرا کنید.
۵. برای انتقال به بیمارستان منتظر نمانید تا علائم شدیدتر شوند. حتی بهبود موقت علائم، نیاز به بررسی فوری را از بین نمی‌برد.
اگر فرد بیهوش شده یا تنفس طبیعی ندارد، موضوع را فوراً به اپراتور اورژانس اطلاع دهید و مطابق راهنمایی او عمل کنید. به بیمار دارو، نوشیدنی یا خوراکی ندهید و او را مجبور به راه رفتن نکنید.
آیا سکته‌ای که هنگام خواب رخ می‌دهد، قابل درمان است؟
بله؛ در برخی بیماران، درمان مؤثر همچنان امکان‌پذیر است، حتی اگر فرد هنگام بیدار شدن متوجه علائم شده باشد و زمان دقیق شروع سکته مشخص نباشد. البته انتخاب درمان به نوع سکته، وضعیت بیمار، زمان‌بندی، نتیجه تصویربرداری و سایر شرایط پزشکی بستگی دارد.
در سکته ایسکمیک، برای بعضی بیماران می‌توان از داروهای حل‌کننده لخته استفاده کرد. در موارد منتخب نیز خارج کردن لخته با روش مکانیکی امکان‌پذیر است. پزشکان ممکن است با استفاده از تصویربرداری پیشرفته مشخص کنند که آیا بافت مغزی قابل نجات وجود دارد و آیا بیمار شرایط دریافت درمان را دارد یا نه.
به همین دلیل، نباید تصور کرد که چون فرد چند ساعت خواب بوده یا زمان شروع علائم را نمی‌داند، دیگر درمانی برای او وجود ندارد. راهنماهای درمانی امکان انتخاب برخی بیماران مبتلا به سکته با زمان شروع نامشخص را بر اساس معیارهای تصویربرداری و شرایط بالینی در نظر گرفته‌اند. با این حال، این موضوع به معنای مناسب بودن درمان برای همه بیماران نیست و ارزیابی فوری بیمارستانی ضروری است.
پس از مرحله حاد، ممکن است بیمار به توان‌بخشی حرکتی، گفتاردرمانی، پیگیری بیماری‌های زمینه‌ای و اصلاح سبک زندگی نیاز داشته باشد. کنترل فشار خون، دیابت و چربی خون، ترک سیگار، فعالیت بدنی متناسب با شرایط فرد و تشخیص اختلالات خواب می‌توانند بخشی از برنامه کاهش خطر آینده باشند.
سکته مغزی در خواب ممکن است بی‌خبر آغاز شود، اما نشانه‌های آن پس از بیدار شدن گاهی قابل تشخیص‌اند. افتادگی صورت، ضعف یک سمت بدن، اختلال گفتار یا تغییر ناگهانی بینایی را جدی بگیرید و در صورت مشاهده، فوراً با اورژانس تماس بگیرید. در مواجهه با سکته، اقدام سریع می‌تواند تفاوت بزرگی در میزان آسیب مغزی و شانس بهبودی ایجاد کند.
توجه: این مطلب برای آگاهی عمومی است و جایگزین تشخیص یا درمان پزشکی نیست. در صورت مشاهده علائم مشکوک به سکته، منتظر پاسخ آنلاین یا نوبت پزشک نمانید و فوراً کمک اورژانسی دریافت کنید.