//
کد خبر: 592950

بحران اقتصادی؛ تأثیر تورم بر جامعه و قدرت خرید خانوارها

تورم در ایران فراتر از افزایش قیمت‌ها، به فرسایش قدرت خرید و تغییر در روابط اجتماعی و برنامه‌ریزی خانوارها منجر شده است. این تغییرات به چالش‌های جدی برای جامعه تبدیل گردیده است.

به گزارش فرتاک نیوز؛ این روزها در مرکز تهران، بازدید از فروشگاه‌های زنجیره‌ای با تجربه‌ای متناقض همراه است. قفسه‌ها پر از کالاهای مختلف است، اما حضور خریداران به شدت کاهش یافته و فروشگاه‌ها در حالت خلوتی به سر می‌برند. هرچند این وضعیت نمی‌تواند به‌عنوان نماینده‌ای از کل اقتصاد کشور تلقی شود، اما هم‌نشینی این صحنه با روایت‌های روزمره از جمله به‌تعویق‌افتادن خریدهای ضروری، پرسشی اساسی را مطرح می‌کند: وقتی که جامعه‌ای از نظر موجودی کالا در تنگنا نیست، اما بسیاری از شهروندان نمی‌توانند پول خود را به تقاضای مؤثر تبدیل کنند، این وضعیت به کدام نقطه بحرانی منتهی خواهد شد؟ اقتصاد متعارف، این وضعیت را با متغیر کاهش قدرت خرید توضیح می‌دهد و آن را ناشی از شاخص‌های قیمت و نرخ تورم می‌داند. اما علم جامعه‌شناسی اقتصادی به بررسی عمیق‌تری می‌پردازد: این کاهش قدرت خرید در زندگی روزمره، روابط خانوادگی، جایگاه شغلی، اعتماد به آینده و هویت فردی چگونه تجربه می‌شود؟ این پژوهش مدعی است که تورم در ایران نباید به‌عنوان تنها یک مشکل مالی در نظر گرفته شود، بلکه باید آن را به‌عنوان یک فرآیند تغییر در نظم اجتماعی بزرگتر درک کرد که در آن پول، مصرف، شبکه‌های مبادله و سلسله‌مراتب اجتماعی به‌طور کلی دچار دگرگونی می‌شوند. برای تبیین این فرآیند از چهار رویکرد نظری استفاده می‌شود که هر یک به تحلیل وضعیت کنونی ایران کمک می‌کند: اندیشه سعدی در بوستان، جامعه‌شناسی تاریخی ویویانا زلیزر، نظریه حک‌شدگی مارک گرانووتر و نظریه تمایز پیر بوردیو.

سعدی و هشداری پیشامدرن

باب اول بوستان، با عنوان «در عدل و تدبیر و رأی»، یکی از نخستین تلاش‌ها برای تدوین نظریه‌ای جامعه‌شناسی اقتصادی در ادبیات فارسی به شمار می‌رود. سعدی در ابیات خود، رابطه شاه و رعیت را به‌مثابه درخت و ریشه ترسیم می‌کند و هشدار می‌دهد که اگر ریشه آسیب ببیند، درخت نیز تاب‌آوری خود را از دست خواهد داد. این استعاره، فراتر از یک توصیه اخلاقی، منطقی عمیق و ساختاری را در خود دارد: بازتولید قدرت سیاسی به توان بازتولید معیشت عمومی وابسته است.

ویویانا زلیزر: پول به‌مثابه رسانه‌ای چندمعنا

برخلاف انگاره رایج در اقتصاد نئوکلاسیک که پول را بی‌طرف و یک‌دست می‌داند، زلیزر در اثر خود به بررسی معنای اجتماعی پول می‌پردازد. او نشان می‌دهد که افراد پول را بر اساس بافت روابط و هدف مصرف به دسته‌های متفاوت تقسیم می‌کنند.

مارک گرانووتر: حک‌شدگی و سرایت شبکه‌ای بحران

تغییر معنای پول در یک شبکه روابط اقتصادی در جریان است. گرانووتر نشان می‌دهد که کنش‌های اقتصادی در بستر روابط شخصی و شبکه‌های محلی رخ می‌دهند و نمی‌توان آن‌ها را به‌صورت مستقل تحلیل کرد.

پیر بوردیو: سرمایه نمادین و تورم منزلتی

این فرآیند شبکه‌ای به‌طور یکسان بر همه گروه‌های اجتماعی اثر نمی‌گذارد و شکاف‌های عمیقی ایجاد می‌کند. بوردیو نشان می‌دهد که سرمایه تنها به شکل مالی وجود ندارد و سرمایه فرهنگی، اجتماعی و نمادین نیز نقش مهمی ایفا می‌کنند.

جمع‌بندی

به‌طور کلی، وظیفه سیاست‌گذار اقتصادی در ایران فراتر از کاهش نرخ تورم یا ثبات نرخ ارز است. احیای امکان برنامه‌ریزی برای آینده و بازگرداندن قدرت خرید و معنای پول به‌عنوان ابزاری برای تحقق ارزش‌های اجتماعی از جمله اهداف اصلی باید باشد.