گرما، تنگی انگشتر و ورم دست و پا؛ طبیعی یا هشدار؟
با افزایش دما، ورم خفیف دست و پا و تنگی انگشتر و کفش غالباً طبیعی است؛ اما ورم یکطرفه، دردناک یا همراه با تنگی نفس نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.
بدن انسان برای دفع گرما، رگهای خونی نزدیک پوست را گشاد میکند تا خون بیشتری به سطح برسد و حرارت از طریق تعریق و تبادل با محیط آزاد شود.
این فرآیند باعث نشت بخشی از مایعات رگها به بافت اطراف شده و ورم خفیفی در دست، پا، مچ و انگشتان ایجاد میکند.
پزشکان این عارضه را «ادم وابسته به گرما» مینامند که معمولاً بدون درد، تدریجی و در هر دو طرف بدن ظاهر میشود و پس از خنک شدن برطرف میشود.
نقش جاذبه و بیتحرکی در تورم پا
ایستادن یا نشستن طولانی در گرما باعث تجمع خون و مایعات در اندامهای تحتانی به دلیل جاذبه میشود.
عضلات ساق پا بهعنوان پمپ عمل میکنند و با راه رفتن خون را به قلب برمیگردانند؛ اما بیتحرکی این روند را مختل میکند و فشار داخل رگها بیشتر میشود.
به همین دلیل بسیاری پس از ساعتها رانندگی، پشت میز نشینی یا ایستادن، احساس سنگینی و ورم در پاها دارند. در هوای گرم این حالت شدیدتر نیز میشود.
افراد در معرض ورم گرمایی
سالمندان به دلیل تغییرات عروقی و کاهش کارایی گردش خون و زنان باردار به علت افزایش حجم خون و فشار رحم بر رگهای لگنی، بیشتر دچار این ورم میشوند.
افراد دارای اضافه وزن، مبتلایان به بیماریهای وریدی و کسانی که مشاغل نشسته یا ایستاده دارند نیز در معرض بیشتری قرار دارند.
بیماریهای قلبی، کلیوی، کبدی و تیروئید نیز میتوانند عامل ورم باشند؛ بنابراین نباید هر تورمی را به گرما نسبت داد.
چگونه ورم ناشی از گرما را کاهش دهیم؟
بالا گذاشتن پاها بالاتر از سطح قلب به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه، بازگشت خون را تسهیل میکند و ورم را بهمیزان قابل توجهی کم میکند.
راه رفتن و حرکت دادن مچ پا و انگشتان هر ۳۰ تا ۶۰ دقیقه، پمپ عضلانی ساق را فعال کرده و جریان خون را بهبود میبخشد.
خنک کردن دست و پا با آب ولرم یا خنک، ماندن در محیط با تهویه مناسب و نوشیدن آب کافی نیز به کاهش تورم کمک میکند. آب سرد بسیار یا یخ توصیه نمیشود.
پیشگیری از ورم در روزهای گرم
برای پیشگیری، از ایستادن یا نشستن طولانی خودداری کنید و دستکم هر نیم ساعت چند قدم راه بروید یا پاها را حرکت دهید.
کفش راحت با پنجه مناسب و جورابهای بدون فشار انتخاب کنید، زیرا کفش تنگ گردش خون را مختل کرده و ورم را تشدید میکند.
کاهش مصرف نمک و غذاهای فرآوریشده، پوشیدن لباس سبک، ماندن در سایه و پرهیز از فعالیت شدید در ساعات اوج گرما نیز از فشار بر سیستم تنظیم دما میکاهد.
نشانههای خطر و زمان مراجعه به پزشک
اگر ورم ناگهانی فقط در یک پا ایجاد شود و با درد، قرمزی یا گرمی پوست همراه باشد، احتمال لخته خون در وریدهای عمقی وجود دارد و نیاز به بررسی فوری دارد.
ورمی که پس از استراحت و خنک شدن یا خواب شبانه برطرف نشود یا بهتدریج شدیدتر شود، باید توسط پزشک بررسی شود.
ورم همراه با تنگی نفس، درد قفسه سینه، تپش قلب یا احساس فشار در قفسه سینه میتواند نشانه مشکل قلبی یا ریوی باشد.
هشدار درباره مصرف خودسرانه ادرارآورها
برخی افراد با دیدن ورم، خودسرانه داروی ادرارآور مصرف میکنند که خطرناک است.
ورم ناشی از گرما معمولاً به دلیل اختلال در توزیع مایعات است نه افزایش حجم آن، بنابراین مصرف ادرارآور میتواند موجب کمآبی، افت فشار خون و برهم خوردن تعادل الکترولیتها شود.
مصرف این داروها باید تنها با تجویز پزشک انجام شود.
جمعبندی
ورم دست و پا در گرمای تابستان اغلب واکنش طبیعی بدن برای دفع گرماست و با استراحت و اقدامات ساده برطرف میشود.
با این حال، ورم یکطرفه، همراه با درد یا علائم عمومی مانند تنگی نفس و ماندگاری غیرعادی هشدار جدی است.
آگاهی از تفاوت ورم طبیعی و بیماری، از عوارض جدی جلوگیری کرده و سلامت را در روزهای گرم حفظ میکند.