خداحافظی با افسردگی به کمک یک کلاه
بسیاری از ما هنگام آسیبدیدگی یا احساس درد، به سراغ سرما میرویم. گذاشتن کیسه نخودفرنگی یخزده روی مچ پای پیچخورده یا قرار دادن کمپرس یخ روی سردرد شدید، روشهایی آشنا هستند.
اکنون پژوهشگران پرسش متفاوتی مطرح کردهاند: آیا خنک کردن سر میتواند به بهبود وضعیت روحی افراد نیز کمک کند؟
یک مطالعه جدید از دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا نشان میدهد که ممکن است چنین اثری وجود داشته باشد. استفاده از کلاه خنککننده به مدت نیم ساعت توانست فعالیت مغز را آرامتر کند و در بزرگسالان جوان سالم، احساسات منفی و خلقوخوی پایین را کاهش دهد.
تأثیر خنک کردن سر بر مغز چگونه است؟
این روش با نام «خنکسازی انتخابی سر» شناخته میشود. در این تکنیک، یک کمپرس سرد برای مدت مشخصی روی سر قرار میگیرد تا دمای مغز کاهش پیدا کند.
تیم تحقیقاتی دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا پیش از این نیز تأثیر این روش را بررسی کرده بود. تحقیقات قبلی آنها نشان داده بود ورزشکارانی که پس از ضربه مغزی تحت خنکسازی سر قرار میگرفتند، سریعتر بهبود پیدا میکردند و علائم کمتری گزارش میدادند.
با این حال، ورزشکاران آسیبدیده تنها یک گروه خاص هستند. پژوهشگران میخواستند بدانند آیا خنک کردن سر میتواند برای افرادی که هیچ آسیب مغزی ندارند نیز مفید باشد یا خیر.
بررسی خلقوخو و فعالیت مغز در آزمایش خنک کردن سر
تیم تحقیقاتی ۲۴ دانشجوی دانشگاهی بین ۱۸ تا ۲۶ سال را برای این مطالعه انتخاب کرد. نیمی از شرکتکنندگان از کلاه خنککننده استفاده کردند و نیم دیگر هیچ وسیلهای روی سر خود نداشتند.
هر جلسه آزمایش ۳۰ دقیقه طول کشید. شرکتکنندگان در اتاقی با نور کم قرار داشتند و صداهای آرام اقیانوس در پسزمینه پخش میشد. کلاه خنککننده با گردش مایع سردکننده، دمایی معادل ۰.۶ درجه سانتیگراد (۳۳ درجه فارنهایت) را حفظ میکرد.
پیش و پس از اولین جلسه، همه افراد پرسشنامههای سلامت روان را تکمیل کردند و مجموعهای از آزمونهای شناختی را انجام دادند. همچنین آنها کلاه EEG به سر داشتند که فعالیت الکتریکی مغز را ثبت میکند.
این روند به مدت یک هفته تکرار شد. شرکتکنندگان هر روز برای دریافت خنکسازی یا استراحت به آزمایشگاه مراجعه کردند و یک روز پس از آخرین جلسه، آزمایش نهایی انجام شد.
این طراحی آزمایش به پژوهشگران اجازه داد دو نوع تغییر را بررسی کنند؛ تغییرات فوری پس از یک جلسه و تغییراتی که در طول یک هفته باقی میمانند.
امواج مغزی پس از خنک شدن سر سریعتر آرام شدند
«مغز انواع مختلفی از امواج را تولید میکند که با سطوح متفاوتی از هیجان یا فعالیت مغزی مرتبط هستند.» این توضیح را لورا کونی، یکی از نویسندگان مطالعه که پایاننامه کارشناسی او در دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا پایه این پژوهش بود، ارائه کرد.
او گفت: «امواج آلفا با آرامش ارتباط دارند. بهطور دقیقتر، این امواج نشاندهنده سطح پایینتر فعالیت کلی مغز هستند؛ بنابراین این یافته نشان میدهد که خنک کردن سر تأثیر آرامکننده فوری داشته است.»
دادههای بهدستآمده نیز این توضیح را تأیید کردند. افراد گروه خنکسازی پس از اولین جلسه، افزایش مشخصی در امواج آلفا نشان دادند، در حالی که گروه کنترل اندکی کاهش در این امواج داشت.
با این حال، این اثر ماندگار نبود. یک روز پس از پایان آخرین جلسه، فعالیت مغزی هر دو گروه مشابه شده بود. این موضوع نشان میدهد اثر آرامکننده بیشتر یک واکنش کوتاهمدت بوده و تغییر دائمی در مغز ایجاد نکرده است.
کاهش علائم افسردگی پس از یک هفته استفاده از کلاه خنککننده
هر دو گروه در پایان هفته احساس کردند علائم افسردگی آنها کمتر شده است. اما تفاوت اصلی در میزان این کاهش دیده شد.
افرادی که از کلاه خنککننده استفاده کرده بودند، کاهش بسیار بیشتری در علائم افسردگی نسبت به افرادی داشتند که تنها در حالت استراحت قرار گرفته بودند. در یک مقیاس استاندارد غربالگری، امتیاز گروه خنککننده حدود پنج نمره کاهش یافت، در حالی که گروه کنترل تقریباً تغییری نشان نداد.
اوون گریفیث، یکی از نویسندگان مطالعه و استادیار علوم حرکتی در دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا، گفت: «کاهش علائم افسردگی در افراد سالم نشان میدهد که این روش میتواند یک درمان امیدوارکننده باشد.»
تأثیر خنک کردن سر ممکن است بیشتر روانشناختی باشد
پژوهشگران انتظار داشتند خنکسازی با تغییر مستقیم فعالیت الکتریکی مغز عمل کند. اما نتایج EEG این فرضیه را تأیید نکرد.
به همین دلیل، آنها توضیح دیگری را بررسی کردند. ممکن است فواید این روش بیشتر از طریق عوامل روانی و احساسی ایجاد شود؛ یعنی احساس ذهنی فرد، به جای تغییرات فیزیکی مستقیم در مغز، عامل اصلی بهبود باشد.
گریفیث گفت: «خلقوخو با توانایی شناختی و عملکرد کلی مغز ارتباط دارد.»
او افزود: «در این مطالعه، نتایج نشان داد افراد از احساس خنک شدن سر لذت میبرند. این موضوع باعث بهبود خلقوخو شد و در ادامه فعالیت مغزی آنها را تغییر داد.»
او همچنین توضیح داد: «بهطور تجربی، بیشتر افرادی که وارد آزمایشگاه میشوند، خنک کردن سر را آرامشبخش و لذتبخش میدانند. این موضوع شاید تعجبآور نباشد؛ زیرا کمپرس سرد یا کیسه یخ سالهاست به عنوان یک روش خانگی برای کاهش میگرن استفاده میشود.»
تأثیر اضطراب بر نتایج مطالعه خنک کردن سر
تیم پژوهش همچنین شرکتکنندگانی را که تشخیص اضطراب داشتند بررسی کرد. هشت نفر از ۲۴ دانشجو در این گروه قرار داشتند، بنابراین این نتایج باید به عنوان روندهای اولیه در نظر گرفته شوند و هنوز نمیتوان آنها را نتیجه قطعی دانست.
در میان این افراد، به نظر میرسید خنکسازی باعث کاهش امواج سریع بتا در مغز میشود؛ امواجی که با استرس و ذهن بیشفعال ارتباط دارند. در مقابل، گروه دارای اضطراب که تحت خنکسازی قرار نگرفته بودند، در طول هفته روندی معکوس نشان دادند.
این یافته نیازمند بررسیهای بیشتری است. افزایش فعالیت امواج بتا یکی از نشانههای رایج اضطراب محسوب میشود و خنکسازی ممکن است به بازگرداندن تعادل این سیستم کمک کند.
یافتهای امیدوارکننده، اما هنوز در مراحل ابتدایی
نویسندگان مطالعه به محدودیتهای این پژوهش اشاره کردهاند. تعداد شرکتکنندگان کم بود و همه آنها دانشجویان سالم دانشگاهی بودند، بنابراین نمیتوان نتایج را به همه گروههای جمعیتی تعمیم داد.
همچنین گروه کنترل بدون استفاده از کلاه مشابه در دمای معمولی بود. به همین دلیل، جدا کردن تأثیر انتظار ذهنی از اثر واقعی روش خنکسازی دشوار است.
پژوهشگران پیشنهاد کردهاند مطالعات آینده از کلاههایی با دمای اتاق نیز استفاده کنند و بررسی کنند پوشیدن کلاه بسیار سرد چه احساسی برای افراد ایجاد میکند.
خنک کردن سر به عنوان یک روش آرامکننده جدید
محققان معتقدند خنکسازی سر میتواند به عنوان یک ابزار دیگر برای درمانهای آرامکننده کوتاهمدت در کنار روشهای موجود مورد استفاده قرار گیرد.
سمیون اسلوبونوف، نویسنده ارشد مطالعه و استاد علوم حرکتی در دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا، گفت: «تحقیقات قبلی ما نشان داد خنک کردن سر برای ورزشکارانی که پس از ضربه مغزی در حال بهبود هستند مفید است.»
او ادامه داد: «این پژوهش نشان میدهد که این روش ممکن است برای گروه گستردهتری از افراد نیز مفید باشد. این روش کمخطر است، به دارو یا مواد شیمیایی نیاز ندارد و افراد از آن لذت میبرند.»
جذابیت این روش ساده است: یک کلاه، نیم ساعت زمان، چند صدای آرام اقیانوس و بدون نیاز به مصرف دارو.
این مطالعه در مجله علمی Acta Psychologica منتشر شده است.
نتیجهگیری
تحقیقات جدید نشان میدهد خنک کردن سر ممکن است به کاهش علائم افسردگی و ایجاد احساس آرامش کمک کند. هرچند این روش هنوز به مطالعات گستردهتری نیاز دارد، اما به دلیل کمخطر بودن و نبود نیاز به دارو، میتواند گزینهای جالب برای بررسیهای آینده باشد.