آیا روزهداری رمضان برای بیماران سیروز کبدی خطرناک است؟
یک مرور علمی تازه نشان میدهد که روزهداری در ماه رمضان میتواند با بدترشدن برخی شاخصهای بالینی در بیماران مبتلا به سیروز کبدی همراه باشد؛ موضوعی که بار دیگر ضرورت توجه پزشکی فردمحور به بیماران مزمن را یادآوری میکند.
این یافتهها بر پایه بررسیهایی منتشر شدهاند که به پیامدهای متابولیک امساک طولانیمدت از غذا و مایعات میپردازند.
در این مرور که در نشریه تخصصی «گاستروانتروولوژی و اندوسکوپی» منتشر شده، پژوهشگران توضیح میدهند که فشار متابولیک ناشی از نخوردن و نیاشامیدن در طول روز میتواند برای افراد دارای بیماریهای مزمن خطرآفرین باشد. سیروز کبدی بهعنوان یک بیماری پیشرونده، عملکردهای کلیدی کبد در تنظیم سوختوساز را مختل میکند و همین امر حساسیت بیماران را در برابر تغییرات ناگهانی رژیم غذایی افزایش میدهد.
هدف این پژوهش که توسط محققان دانشگاه «پلیتا هاراپان» اندونزی انجام شده، ارزیابی شواهد علمی موجود درباره اثرات روزهداری رمضان بر بیماران سیروزی بوده است؛ حوزهای که با وجود اهمیت بالینی، مطالعات مستقیم محدودی درباره آن وجود دارد. محققان با انجام یک مرور نظاممند، پژوهشهای منتشرشده تا دسامبر ۲۰۲۴ را از چند پایگاه داده پزشکی گردآوری و سپس از نظر خطر سوگیری ارزیابی کردند.
در نهایت، تنها ۴ مطالعه معیارهای ورود به تحلیل را داشتند و کیفیت علمی آنها از خطر سوگیری متوسط تا بالا متغیر بود. نتایج نشان داد که روزهداری رمضان با افزایش شدت نمرهبندی «چایلد–پیو» مرتبط است؛ شاخصی که برای سنجش وخامت عملکرد کبد به کار میرود. به نظر میرسد این افزایش تا حدی با بالا رفتن سطح بیلیروبین خون ارتباط داشته باشد.
این اثر بهویژه در بیماران مبتلا به سیروز غیرجبرانشده برجستهتر بود؛ گروهی که بیشترین خطر بروز عوارض را دارند. در مقابل، دادهها حاکی از آن بود که روزهداری تأثیر معناداری بر سطح آلبومین خون، شاخص انعقادی PT-INR یا نشانگر آلفافیتوپروتئین AFP نداشته است. همچنین شواهد مربوط به فشار ورید باب و بروز خونریزی گوارشی فوقانی به دلیل کمبود دادهها و ناهمگونی نتایج، قطعی نبود.
در جمعبندی، پژوهشگران تأکید میکنند که روزهداری رمضان ممکن است در برخی بیماران سیروز کبدی، بهویژه در مراحل پیشرفته، با تشدید وضعیت بیماری همراه شود. آنان خواستار انجام مطالعات گستردهتر و دقیقتر هستند تا بر اساس شواهد قوی، دستورالعملهای پزشکی روشنی تدوین شود و بیماران و پزشکان بتوانند درباره روزهداری، تصمیمی آگاهانه و ایمن اتخاذ کنند.