از پیشگیری تا بازتوانی؛ نقش فیزیوتراپی در درمان سرطان
عضو هیأت علمی گروه فیزیوتراپی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با تأکید بر نقش مهم فیزیوتراپی در مراقبت از بیماران مبتلا به سرطان، گفت: یکی از دستاوردهای مهم دانش فیزیوتراپی، کمک به بهبود کیفیت زندگی این بیماران در طول درمان و پس از آن است.
به گزارش «وبدا»، دکتر مرضیه محمدی با اشاره به اینکه سرطان از جمله شایعترین، ناتوانکنندهترین و پرهزینهترین بیماریها در جهان به شمار میرود، اظهار کرد: با وجود پیشرفتهای چشمگیر در درمانهای آنکولوژی و افزایش میزان بقا در بیماران مبتلا به سرطان، بسیاری از این افراد با بیماری بهعنوان یک مشکل مزمن زندگی میکنند و با عوارض جسمی و عملکردی متعددی روبهرو هستند.
وی افزود: تقریباً تمامی افرادی که با سرطان بهصورت مزمن زندگی میکنند، در طول زمان دچار درجاتی از اختلالات و ناتوانیهای عملکردی میشوند. اگرچه درمانهای نوین میزان مرگومیر را کاهش دادهاند، اما همزمان نیاز بیماران به توانبخشی سرطان بهطور قابل توجهی افزایش یافته است.
استادیار گروه فیزیوتراپی دانشگاه علوم پزشکی شیراز توانبخشی سرطان را بخشی ضروری از مراقبتهای پزشکی دانست که باید در تمام مراحل درمان آنکولوژی ادغام شود و گفت: بسته به نوع سرطان و محل درگیری، اقدامات توانبخشی متنوعی برای بیماران ارائه میشود.
به گفته دکتر محمدی، کنترل ادم لنفاوی اندامها، کاهش درد، کنترل خستگی و ضعف عمومی، درمان اختلالات کف لگن مانند بیاختیاری ادرار یا مدفوع، کاهش حسهای ناخوشایند دست و پا، بهبود زخمها، افزایش قدرت و استقامت عضلانی، ارتقای ظرفیت قلبی-تنفسی، بهبود تعادل و اصلاح الگوی راه رفتن از جمله مهمترین اقدامات حمایتی فیزیوتراپی در بیماران مبتلا به سرطان است.
وی با اشاره به مراحل مختلف توانبخشی سرطان توضیح داد: مرحله نخست، توانبخشی پیشگیرانه است که از زمان تشخیص بیماری و پیش از شروع یا بلافاصله پس از آغاز درمان سرطان شروع میشود. هدف این مرحله، پیشگیری از بروز اختلالات قابل پیشبینی ناشی از بیماری یا درمانهای آن است؛ برای مثال میتوان از بروز آسیبهای پوستی ناشی از بیحرکتی یا مشکلات بیاختیاری جلوگیری کرد.
دکتر محمدی گام دوم را توانبخشی بازتوانی عنوان کرد و گفت: این مرحله با هدف بازیابی عملکرد کامل بیماران دچار نقص جسمی انجام میشود و تلاش میکند فرد را به سطح عملکرد پیش از بیماری بازگرداند. این نوع توانبخشی معمولاً پس از درمانهای شدید آنکولوژیک مورد استفاده قرار میگیرد.
او افزود: برای نمونه، توانبخشی تنفسی پس از جراحیهایی مانند توراکوتومی یا در بیماران مبتلا به تشدید بیماری انسدادی مزمن ریوی مؤثر است. همچنین بازیابی قدرت عضلانی و دامنه حرکتی پس از ماستکتومی یا پرتودرمانی و انجام تمرینهای هوازی در بیماران تحت پیوند مغز استخوان، از اقدامات مهم این مرحله به شمار میرود.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز درباره مرحله سوم توانبخشی گفت: توانبخشی حمایتی با هدف افزایش مهارتهای مراقبت از خود و تحرک در بیماران مبتلا به سرطان پیشرونده یا دارای ناتوانی انجام میشود. در این مرحله، تمرینهای بدنی برای پیشگیری از عوارض بیحرکتی مانند خشکی مفاصل، تحلیل عضلات، ضعف عمومی و فشار بر بافتها اهمیت زیادی دارد. هدف اصلی این مرحله، بهینهسازی عملکرد بیماران با اختلالات برگشتناپذیر است.
دکتر محمدی در پایان تأکید کرد: توانبخشی توسط متخصصانی انجام میشود که با هدف حفظ یا بازیابی عملکرد، کاهش ناتوانی، افزایش استقلال فردی و بهبود کیفیت زندگی بیماران، در حوزه ارزیابی، تشخیص و درمان اختلالات جسمی، شناختی و عملکردی فعالیت میکنند.