تومورهای GIST معده؛ تومورهای نادری که از سلولهای گوارشی منشأ میگیرند
GIST یا «تومور استرومایی دستگاه گوارش» نوعی تومور نادر است که بیشتر در معده ایجاد میشود و از سلولهای تخصصی دیواره دستگاه گوارش منشأ میگیرد. این تومور میتواند خوشخیم یا بدخیم باشد و تشخیص زودهنگام نقش مهمی در کنترل آن دارد.
تومورهای GIST مخفف Gastrointestinal Stromal Tumor هستند و از سلولهایی به نام «سلولهای بینابینی کاخال» ایجاد میشوند؛ سلولهایی که مسئول هماهنگی حرکات دستگاه گوارش هستند. این تومورها بیشتر در معده دیده میشوند، اما میتوانند در هر بخش دیگری از دستگاه گوارش مانند روده باریک، مری یا کولون نیز تشکیل شوند.
در بیشتر موارد، GISTها بهصورت آهسته رشد میکنند اما برخی از آنها رفتار تهاجمی دارند و میتوانند بدخیم شوند. نوع بدخیم این تومورها ممکن است به سایر نواحی بدن، بهویژه کبد و حفره شکمی، گسترش یابد. شناخت ویژگیهای این تومورها کمک میکند تا درمان مؤثرتر و سریعتری انجام شود.
علائم این تومورها اغلب نامشخص است و به همین دلیل در بسیاری از موارد دیر تشخیص داده میشوند. نشانههایی مانند درد مبهم شکمی، خونریزی گوارشی، خستگی، سیری زودرس، یا توده قابل لمس در شکم از نشانههای احتمالی GIST هستند. گاهی نیز این تومورها کاملاً بیعلامتاند و بهطور اتفاقی در سونوگرافی یا سیتیاسکن کشف میشوند.
تشخیص قطعی GIST معمولاً با اندوسکوپی، نمونهبرداری و بررسی پاتولوژی انجام میشود. متخصصان با بررسی مارکرهای سلولی خاص مثل KIT (CD117) یا PDGFRA وجود این تومور را تأیید میکنند. استفاده از سیتیاسکن یا MRI نیز برای تعیین اندازه و میزان گسترش تومور ضروری است.
درمان تومورهای GIST براساس اندازه، محل قرارگیری و میزان پیشرفت بیماری انتخاب میشود. در موارد کوچک و محدود، جراحی بهترین گزینه درمانی است و در بسیاری از بیماران باعث بهبود کامل میشود. اما در موارد پیشرفتهتر، استفاده از داروهای هدفمند مانند ایماتینیب (گلیوک) نقش مهمی در کنترل رشد تومور دارد.
این تومورها برخلاف بسیاری از سرطانهای گوارشی، به شیمیدرمانی و رادیوتراپی معمولی پاسخ کمی میدهند؛ به همین دلیل درمانهای هدفمند مولکولی اهمیت بیشتری پیدا میکند. این داروها با هدف قرار دادن جهشهای ژنتیکی خاص موجود در تومور، رشد آن را مهار میکنند و کیفیت زندگی بیمار را بهبود میبخشند.
تومورهای GIST هرچند نادرند، اما در صورت تشخیص زودهنگام قابل کنترل و حتی قابل درمان هستند. آگاهی از نشانهها، انجام بررسیهای دورهای و مراجعه سریع به پزشک در صورت بروز علائم مشکوک میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند و شانس درمان موفق را افزایش دهد.