آیا بهتر است سرطان را درمان نکنیم؟

تصور کنید پزشک پس از بررسی آزمایش‌ها و تصویربرداری‌ها، تشخیص سرطان را اعلام می‌کند؛ اما برخلاف انتظار بیمار و خانواده‌اش، نسخه‌ای برای شروع فوری شیمی‌درمانی یا جراحی نمی‌نویسد. به‌جای آن، پیشنهاد می‌کند وضعیت بیمار در فواصل مشخص بررسی شود.

شاید این تصمیم در نگاه اول عجیب یا حتی خطرناک به نظر برسد، اما در پزشکی شرایطی وجود دارد که درمان فوری سرطان ضرورت ندارد. البته این موضوع به معنای بی‌اهمیت بودن بیماری یا امکان نادیده گرفتن آن نیست.

در برخی سرطان‌های کم‌خطر و با رشد آهسته، پزشکان می‌توانند از روشی به نام «مراقبت فعال» استفاده کنند. در این روش، بیمار به‌طور منظم تحت آزمایش، تصویربرداری و ارزیابی تخصصی قرار می‌گیرد تا اگر نشانه‌ای از پیشرفت بیماری مشاهده شد، درمان مناسب آغاز شود.

مراقبت فعال با رها کردن سرطان تفاوت اساسی دارد. در مراقبت فعال، پزشک همچنان روند بیماری را دنبال می‌کند و برای مداخله به‌موقع برنامه دارد.

چه زمانی می‌توان درمان سرطان را به تعویق انداخت؟

سرطان یک بیماری واحد نیست. انواع مختلف آن رفتارهای متفاوتی دارند؛ بعضی به‌سرعت رشد می‌کنند و به اندام‌های دیگر گسترش می‌یابند، در حالی که برخی ممکن است سال‌ها تغییر قابل‌توجهی نداشته باشند.

به همین دلیل، تصمیم‌گیری درباره شروع درمان باید بر اساس ویژگی‌های همان سرطان انجام شود.

مواردی که ممکن است پزشک در آن‌ها مراقبت فعال یا تأخیر کنترل‌شده در درمان را مطرح کند، عبارت‌اند از:

• برخی موارد سرطان پروستات با خطر پایین و رشد آهسته.

• بعضی تومورهای کوچک و کم‌خطر که احتمال پیشرفت سریع آن‌ها پایین است.

• شرایطی که خطر عوارض درمان فوری، از خطر احتمالی پیشرفت بیماری بیشتر ارزیابی می‌شود.

• مواردی که برای تعیین دقیق‌تر ماهیت بیماری به بررسی‌های تکمیلی نیاز دارند.

در مقابل، در سرطان‌های تهاجمی، بیماری‌های پیشرفته یا مواردی که تومور به اندام‌های حیاتی فشار وارد می‌کند، به تعویق انداختن درمان ممکن است خطرناک باشد.

بنابراین، پاسخ به این سؤال که آیا بهتر است سرطان را درمان نکنیم، برای همه بیماران یکسان نیست.

پرتودرمانی چگونه سرطان را هدف قرار می‌دهد؟

یکی از روش‌های مهم درمان سرطان، پرتودرمانی است؛ روشی که با استفاده از پرتوهای پرانرژی به ماده ژنتیکی سلول‌های سرطانی آسیب می‌زند و توانایی آن‌ها برای رشد و تکثیر را کاهش می‌دهد.

با این حال، سلول‌های سالم اطراف تومور نیز ممکن است تحت تأثیر پرتو قرار بگیرند. به همین دلیل، برنامه‌ریزی دقیق درمان اهمیت زیادی دارد.

تیم درمان با استفاده از تصویربرداری و فناوری‌های پیشرفته تلاش می‌کند پرتوها را به شکل دقیق‌تری به ناحیه مورد نظر هدایت کند.

این اقدامات می‌توانند میزان آسیب به بافت‌های سالم را کاهش دهند، اما خطر عوارض را به‌طور کامل از بین نمی‌برند.

نکته مهم این است که عوارض پرتودرمانی معمولاً به محل درمان وابسته‌اند. برای مثال:

• پرتودرمانی سر و گردن ممکن است باعث خشکی دهان، تغییر حس چشایی و زخم‌های دردناک شود.

• پرتودرمانی سینه می‌تواند موجب تحریک پوست، تورم یا ناراحتی در ناحیه درمان شود.

• پرتودرمانی نزدیک مری ممکن است بلع غذا را دردناک کند.

• درمان در نزدیکی معده یا روده می‌تواند باعث تهوع یا اسهال شود.

خستگی یکی از عوارضی است که برخلاف بسیاری از عوارض موضعی، ممکن است کل بدن را درگیر کند.

چگونه عوارض پرتودرمانی را کاهش دهیم؟

عوارض پرتودرمانی برای همه بیماران یکسان نیست. شدت علائم به محل درمان، دوز پرتو، وضعیت عمومی بیمار و عوامل دیگری بستگی دارد.

الیزابت ژانگ‌ـ‌ولتن، متخصص پرتودرمانی در مرکز جامع سرطان نوریس دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، بر اهمیت مراقبت‌های حمایتی و توجه به علائم بیماران تأکید کرده است.

برای مثال، بیمارانی که پرتودرمانی سر و گردن دریافت می‌کنند، ممکن است برای حفظ تغذیه مناسب به کمک متخصص تغذیه یا متخصص اختلالات بلع نیاز داشته باشند.

در چنین شرایطی، اقدامات زیر می‌توانند به مدیریت بهتر عوارض کمک کنند:

• گزارش زودهنگام درد، خشکی دهان، تهوع یا مشکلات بلع به تیم درمان.

• استفاده از داروهای تجویزشده برای کنترل علائم.

• دریافت راهنمایی درباره مراقبت از پوست ناحیه تحت درمان.

• تنظیم رژیم غذایی متناسب با شرایط بیمار و میزان تحمل غذا.

• پیگیری منظم وضعیت جسمانی در طول درمان.

بیماران نباید برای کنترل عوارض، مصرف داروها یا برنامه پرتودرمانی را خودسرانه تغییر دهند.

آیا پروبیوتیک‌ها می‌توانند عوارض پرتودرمانی را کاهش دهند؟

یکی از موضوعات امیدوارکننده در زمینه مراقبت از بیماران سرطانی، بررسی روش‌هایی برای کاهش التهاب و آسیب‌های ناشی از پرتودرمانی است.

در یک کارآزمایی بالینی که در سال ۲۰۲۴ در نشریه «انکولوژی بالینی» منتشر شد، پژوهشگران دانشگاه سیچوان تأثیر یک فرآورده پروبیوتیکی خاص را در ۱۶۰ بیمار تحت پرتودرمانی سر و گردن بررسی کردند.

بر اساس نتایج گزارش‌شده، التهاب شدید دهان در حدود ۳۷ درصد از بیمارانی که پروبیوتیک دریافت کرده بودند، مشاهده شد؛ در حالی که این میزان در گروه دریافت‌کننده قرص مکیدنی غیرفعال حدود ۵۴ درصد بود.

این یافته‌ها نشان می‌دهند که بررسی بیشتر این فرآورده می‌تواند ارزشمند باشد، اما نباید از آن نتیجه گرفت که تمام پروبیوتیک‌ها قادر به پیشگیری از عوارض پرتودرمانی هستند.

همچنین، این پژوهش به گروه مشخصی از بیماران و یک عارضه خاص مربوط می‌شود و نمی‌توان نتایج آن را به همه انواع سرطان یا تمام روش‌های درمانی تعمیم داد.

درمان نکردن سرطان یا انتخاب آگاهانه؟

گاهی بیمار به دلیل ترس از عوارض شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا جراحی، تصمیم می‌گیرد درمان را کنار بگذارد. این نگرانی قابل‌درک است؛ اما کنار گذاشتن درمان بدون ارزیابی پزشکی می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد.

در مقابل، مراقبت فعال در شرایط مناسب می‌تواند از درمان‌های غیرضروری جلوگیری کند و کیفیت زندگی بیمار را حفظ کند.

برای تصمیم‌گیری بهتر، بیمار باید درباره این موضوعات با متخصص سرطان گفت‌وگو کند:

• سرطان در چه مرحله‌ای قرار دارد؟

• سرعت رشد و احتمال گسترش بیماری چقدر است؟

• اگر درمان به تعویق بیفتد، چه خطرهایی وجود دارد؟

• چه روش‌هایی برای کاهش عوارض درمان در دسترس هستند؟

• آیا دریافت نظر تخصصی دوم می‌تواند به تصمیم‌گیری کمک کند؟

در نهایت، انتخاب میان درمان فوری، مراقبت فعال یا روش‌های حمایتی باید با توجه به شرایط واقعی بیمار انجام شود.

سرطان را نباید نادیده گرفت؛ اما درمان آن نیز باید آگاهانه، دقیق و متناسب با وضعیت بیمار باشد. گاهی بهترین تصمیم، شروع سریع درمان است و گاهی مراقبت فعال و پیگیری منظم می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. آنچه اهمیت دارد، تصمیم‌گیری مشترک میان بیمار و تیم درمان و پرهیز از هرگونه اقدام خودسرانه است.