حراج بیت‌المال در فوتبال ایران؛ مربیانی که می‌آیند و فقط هزینه می‌سازند
تغییرات پیاپی سرمربیان در لیگ یک، دیگر فقط یک تصمیم فنی و فوتبالی نیست؛ این جابه‌جایی‌ها هزینه‌های سنگینی به باشگاه‌ها تحمیل می‌کند و پرسش‌هایی جدی درباره نحوه مدیریت منابع مالی و مسئولیت مدیران به وجود آورده است.
به گزارش فرتاک نیوز، یکی از مشکلات ریشه‌دار فوتبال ایران، نبود ثبات در مدیریت فنی باشگاه‌هاست؛ مشکلی که در لیگ یک نیز به شکل پررنگی دیده می‌شود. هر فصل تیم‌هایی با اهداف بلندپروازانه وارد مسابقات می‌شوند، اما پس از چند نتیجه نامطلوب، مدیران به‌جای بررسی ریشه‌ای مشکلات، سراغ تغییر سرمربی می‌روند.
این تصمیم در بسیاری از موارد آغاز یک چرخه تکراری است؛ مربی جدید انتخاب می‌شود، قرارداد تازه‌ای به مجموعه هزینه‌ها اضافه می‌شود و اگر نتایج مطابق انتظار نباشد، بار دیگر نیمکت تغییر می‌کند. در این میان، آنچه کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، هزینه واقعی این تصمیم‌ها و مسئولیتی است که مدیران در قبال منابع مالی باشگاه دارند.
در شرایط اقتصادی امروز، نمی‌توان نسبت به چنین هزینه‌هایی بی‌تفاوت بود؛ به‌ویژه زمانی که بخشی از بودجه باشگاه‌ها از منابع عمومی یا حمایت مجموعه‌های دولتی و شبه‌دولتی تأمین می‌شود.
انتخاب‌های غیرکارشناسی و تکرار اشتباهات مدیریتی
در فوتبال حرفه‌ای، انتخاب سرمربی باید نتیجه بررسی دقیق کارنامه، توانایی فنی، شناخت از بازیکنان و تناسب برنامه‌های او با اهداف باشگاه باشد. با این حال، در برخی تیم‌ها به نظر می‌رسد روابط و لابی‌ها نقش پررنگ‌تری از معیارهای کارشناسی پیدا کرده‌اند.
وقتی مربی بدون ارزیابی دقیق و برنامه مشخص انتخاب می‌شود، احتمال شکست این تصمیم از همان ابتدا وجود دارد. سرمربی جدید برای شناخت تیم به زمان نیاز دارد، اما مدیرانی که با فشار نتایج مواجه هستند، معمولاً فرصت چندانی در اختیار او قرار نمی‌دهند. چند شکست کافی است تا فضای تغییر شکل بگیرد و گزینه بعدی وارد مذاکره شود.
این روند در لیگ یک نیز به چشم می‌خورد؛ رقابتی که تیم‌های حاضر در آن برای رسیدن به اهداف خود به ثبات، برنامه‌ریزی و مدیریت اصولی نیاز دارند. تغییرات مداوم روی نیمکت نه‌تنها مشکلات فنی را برطرف نمی‌کند، بلکه ممکن است شرایط تیم را پیچیده‌تر کند.
نکته مهم این است که پس از هر تغییر، مجموعه‌ای از هزینه‌های تازه به باشگاه تحمیل می‌شود. دستمزد سرمربی جدید، مطالبات احتمالی مربی قبلی، هزینه‌های کادر فنی و مخارج جانبی، همگی بخشی از صورت‌حساب تصمیم‌هایی هستند که گاهی بدون بررسی کافی گرفته می‌شوند.
منابع عمومی زیر سایه تصمیم‌های کوتاه‌مدت
هزینه اداره یک تیم فوتبال تنها به قرارداد بازیکنان و مربیان محدود نیست. سفرهای زمینی و هوایی، اقامت، تغذیه، میزبانی مسابقات و سایر مخارج جاری، بخش قابل توجهی از بودجه باشگاه‌ها را به خود اختصاص می‌دهد. حالا اگر تغییرات پیاپی کادر فنی و هزینه‌های ناشی از آن را نیز به این مجموعه اضافه کنیم، ابعاد مالی تصمیم‌های غیرکارشناسی روشن‌تر می‌شود.
در باشگاه‌هایی که از منابع عمومی یا حمایت مجموعه‌های شبه‌دولتی استفاده می‌کنند، حساسیت نسبت به نحوه هزینه‌کرد باید بیشتر باشد. منابع مالی محدود هستند و نمی‌توان آنها را بدون پاسخگویی صرف تصمیم‌هایی کرد که نتیجه مشخصی ندارند.
از سوی دیگر، آسیب این بی‌ثباتی فقط در حساب‌های مالی دیده نمی‌شود. بازیکنان با تغییر مداوم سرمربی، با شیوه‌های متفاوت تمرینی و تاکتیکی روبه‌رو می‌شوند. برنامه‌های فنی نیمه‌تمام می‌ماند و هوادارانی که انتظار دارند تیمشان با یک نقشه مشخص پیش برود، هر هفته با نگرانی تازه‌ای مواجه می‌شوند.
راه برون‌رفت از این وضعیت، انتخاب‌های مبتنی بر رابطه و تصمیم‌های احساسی نیست. باشگاه‌ها باید پیش از آغاز فصل، برنامه فنی و اقتصادی روشنی داشته باشند، معیارهای انتخاب مربی را شفاف کنند و قراردادها را به شکلی تنظیم کنند که منافع مجموعه حفظ شود.
مدیرانی که تصمیم به جذب یا برکناری سرمربی می‌گیرند نیز باید درباره نتایج و هزینه‌های تصمیم خود پاسخگو باشند. نمی‌توان هر بار با تغییر یک نام، اشتباهات قبلی را نادیده گرفت و هزینه آن را به بودجه باشگاه تحمیل کرد.
فوتبال ایران برای عبور از این چرخه به مدیریت مسئولانه، ثبات فنی و نظارت جدی بر منابع مالی نیاز دارد. تا زمانی که نیمکت‌ها به محل آزمون و خطای مدیران تبدیل شوند، مربیان می‌آیند و می‌روند و آنچه باقی می‌ماند، هزینه‌هایی است که هیچ‌کس مسئولیت آنها را برعهده نمی‌گیرد.
مجتبی رجب‌زاده
