«کتابخانه مخاطبمحور» نقش مهمی در تقویت تابآوری فرهنگی و حفظ هویت ایفا میکند
مدیر و مؤسس خانه تابآوری گفت:کتابخانه محلهمحور از طریق پیوند عمیق با زندگی روزمره ساکنان محله، نقش مهمی در تقویت تابآوری فرهنگی و حفظ هویت ایفا میکند.
دکتر «محمدرضا مقدسی» مدیر و مؤسس خانه تابآوری، بر این باور است تابآوری فرهنگی به توانایی یک جامعه در حفظ ارزشها، باورها و شیوههای فرهنگی خود در برابر تغییرات، بحرانها و فشارهای اجتماعی اشاره دارد و کتابخانه محلهمحور یکی از نهادهای کلیدی در تقویت این توانایی به شمار میرود.
او افزود: کتابخانه محلهمحور با شناسایی و بازنمایی فرهنگ بومی محله، به حفظ هویت محلی کمک میکند. گردآوری منابع مرتبط با تاریخ محله، خاطرات شفاهی سالمندان، آیینها، زبان و سبک زندگی مردم، باعث میشود هویت فرهنگی محله ثبت و به نسلهای بعدی منتقل شود. این فرایند، احساس ریشهداری و تعلق را در میان ساکنان تقویت میکند که یکی از ارکان اصلی تابآوری فرهنگی است.
مقدسی گفت: کتابخانه محلهمحور فضایی امن برای گفتوگو و تعامل فرهنگی فراهم میسازد. برگزاری نشستهای فرهنگی، قصهگویی، شبهای خاطره، کارگاههای هنری و برنامههای بیننسلی، امکان تبادل تجربه و درک متقابل را ایجاد میکند. این تعاملات به جامعه محلی کمک میکند تا در مواجهه با تغییرات اجتماعی یا بحرانها، انسجام خود را حفظ کرده و از طریق همفکری و همدلی واکنش مناسب نشان دهد.
به گفته مدیر و موسس خانه تابآوری کتابخانه با توانمندسازی فرهنگی شهروندان به افزایش تابآوری کمک میکند. دسترسی برابر به دانش، اطلاعات و مهارتهای فرهنگی و رسانهای، افراد را آگاهتر و توانمندتر میسازد و آنها را در برابر آسیبهایی مانند ازخودبیگانگی فرهنگی یا سلطه فرهنگهای یکسانساز مقاومتر میکند. در این مسیر، کتابخانه نقش واسطهای میان سنت و نوآوری ایفا میکند.
او اضافه کرد: کتابخانه محلهمحور با تبدیلشدن به حافظ حافظه جمعی و بستر مشارکت فرهنگی، توان جامعه محلی را برای سازگاری خلاقانه با آینده افزایش میدهد و به پایداری فرهنگی محله کمک میکند.
به گفته مقدسی، محلهمحور بودن کتابخانه به این معناست که کتابخانه بهعنوان یک نهاد فرهنگی و اجتماعی، خود را بخشی جداییناپذیر از محله بداند و فعالیتها، خدمات و برنامههایش را بر اساس نیازها، ویژگیها و ظرفیتهای همان محله طراحی و اجرا کند. در این رویکرد، کتابخانه صرفاً محلی برای امانت کتاب یا مطالعه نیست، بلکه به یک فضای زنده اجتماعی تبدیل میشود که نقش فعالی در ارتقای کیفیت زندگی فرهنگی و اجتماعی ساکنان محله ایفا میکند.
او یادآور شد: در کتابخانه محلهمحور، شناخت دقیق مخاطبان اهمیت اساسی دارد. کودکان، نوجوانان، سالمندان، زنان خانهدار، دانشآموزان، دانشجویان و حتی کسبه محلی، هرکدام نیازها و علایق متفاوتی دارند که باید در برنامهریزی کتابخانه دیده شود. انتخاب منابع، برگزاری نشستها، کارگاههای آموزشی، فعالیتهای ترویج کتابخوانی و برنامههای فرهنگی بر پایه همین شناخت انجام میشود تا کتابخانه بتواند پاسخگوی واقعی مسائل و خواستههای محله باشد.
مقدسی تصریح کرد: محلهمحوری در کتابخانه همچنین بر مشارکت فعال شهروندان تأکید دارد. ساکنان محله میتوانند در پیشنهاد برنامهها، داوطلبی، اجرای فعالیتهای فرهنگی و حتی مدیریت برخی امور نقش داشته باشند. این مشارکت باعث افزایش حس تعلق به کتابخانه و تبدیل آن به مکانی امن، صمیمی و مورد اعتماد برای اهالی میشود. در چنین شرایطی، کتابخانه به پاتوق فرهنگی محله و فضایی برای گفتوگو، یادگیری جمعی و تعامل اجتماعی بدل میگردد و از سوی دیگر، کتابخانه محلهمحور با سایر نهادها و گروههای محلی مانند مدارس، مساجد، سراهای محله و سازمانهای مردمنهاد همکاری میکند تا شبکهای مؤثر از خدمات فرهنگی شکل گیرد. در نهایت، محلهمحور بودن کتابخانه به معنای حرکت از یک نهاد منفعل به نهادی پویا و تأثیرگذار است که در متن زندگی روزمره مردم حضور دارد و به تقویت سرمایه فرهنگی و اجتماعی محله کمک میکند.
به گفته موسس خانه تابآوری، اهمیت محلهمحور بودن کتابخانه از آنجا ناشی میشود که کتابخانه در این رویکرد از یک فضای صرفاً خدماتی فاصله میگیرد و به نهادی اثرگذار در زندگی روزمره شهروندان تبدیل میشود. کتابخانهای که بر اساس ویژگیها، نیازها و مسائل محله عمل میکند، میتواند ارتباطی واقعی و پایدار با مخاطبان خود برقرار کند و نقش فرهنگی خود را بهصورت ملموس ایفا نماید.
مشاور عالی ماموریت ملی تاب آوری فرهنگی معتقد است محلهمحوری باعث میشود کتابخانه مخاطبمحور باشد نه کتابمحور. در چنین شرایطی، منابع، برنامهها و فعالیتها متناسب با گروههای مختلف ساکن محله طراحی میشوند و کتابخانه میتواند پاسخگوی نیازهای آموزشی، فرهنگی و حتی اجتماعی جامعه محلی باشد. این تطابق میان خدمات کتابخانه و واقعیتهای محله، میزان مراجعه، اعتماد عمومی و مشارکت شهروندان را افزایش میدهد و کتابخانه را به فضایی زنده و پویا بدل میسازد.از سوی دیگر، کتابخانه محلهمحور نقش مهمی در تقویت سرمایه اجتماعی ایفا میکند. کتابخانه میتواند محل گفتوگو، تعامل بیننسلی، تبادل تجربه و شکلگیری فعالیتهای جمعی باشد. حضور فعال ساکنان در برنامههای کتابخانه، حس تعلق و مسئولیتپذیری نسبت به این نهاد را افزایش میدهد و به همبستگی اجتماعی در محله کمک میکند. این کارکرد بهویژه در محلههایی که با چالشهایی مانند فقر فرهنگی یا گسست اجتماعی روبهرو هستند، اهمیت دوچندان دارد.
او خاطرنشان کرد: محلهمحور بودن همچنین به کارآمدی مدیریت فرهنگی کمک میکند و وقتی تصمیمگیریها بر پایه شناخت محلی انجام شود، منابع مالی و انسانی هدفمندتر مصرف میشوند و برنامهها اثربخشتر خواهند بود. در نهایت، کتابخانه محلهمحور میتواند به پایگاه توسعه فرهنگی پایدار تبدیل شود؛ پایگاهی که نهتنها کتابخوانی را ترویج میکند، بلکه به ارتقای آگاهی، مشارکت مدنی و کیفیت زندگی در محله منجر میشود.
برای ورود به کانال تلگرام فرتاک نیوز کلیک کنید.
