علت ضعف، سرگیجه و سیاهی رفتن چشم هنگام دفع مدفوع
شاید برای شما یا اطرافیانتان هم پیش آمده باشد که هنگام اجابت مزاج، ناگهان دچار سرگیجه، سیاهی رفتن چشم یا افت شدید انرژی شوید؛ تجربه‌ای ناگهانی و ترسناک که بسیاری از ما دلیل پزشکی آن را نمی‌دانیم.
گاهی اوقات رفتن به دستشویی برای دفع مدفوع، به ویژه هنگام یبوست و گیر کردن مدفوع سفت در انتهای روده، می‌تواند با تجربه‌ای غیرمنتظره و ترسناک همراه شود؛ از ضعف ناگهانی و عرق سرد گرفته تا سرگیجه، سیاهی رفتن چشم و حتی از دست دادن هوشیاری.
،یکی از علت‌های احتمالی این وضعیت، واکنش وازوواگال (Vasovagal Reaction) یا نوعی سنکوپ موقعیتی است که به نام سنکوپ دفع (Defecation Syncope) شناخته می‌شود.
سنکوپ دفع چیست؟
سنکوپ دفع نوعی غش یا نزدیک به غش است که در ارتباط با دفع مدفوع اتفاق می‌افتد. در این وضعیت، تحریک مسیر‌های عصبی مرتبط با دستگاه گوارش می‌تواند یک واکنش غیرارادی در سیستم عصبی خودکار بدن ایجاد کند.
این واکنش ممکن است باعث کاهش فشار خون و گاهی کند شدن ضربان قلب شود. در نتیجه، خون رسانی به مغز برای مدتی کاهش پیدا می‌کند و فرد ممکن است دچار سرگیجه، ضعف شدید، تعریق، رنگ پریدگی یا از دست دادن موقت هوشیاری شود.
نکته مهم این است که این اتفاق همیشه به زور زدن شدید وابسته نیست. تحریک دستگاه گوارش، درد احشایی و خود فرایند دفع نیز می‌توانند محرک این واکنش باشند.
چرا بدن چنین واکنشی نشان می‌دهد؟
عصب واگ بخشی از سیستم عصبی پاراسمپاتیک است و در تنظیم فعالیت قلب و بسیاری از عملکرد‌های گوارشی نقش دارد.
در واکنش وازوواگال، پاسخ غیرطبیعی این مسیر‌های عصبی می‌تواند باعث گشاد شدن عروق و افت فشار خون و در برخی موارد کاهش ضربان قلب شود.
این تغییرات ممکن است به کاهش موقت خون رسانی مغز منجر شوند. به همین دلیل، فرد گاهی احساس می‌کند انرژی بدنش ناگهان تخلیه شده یا در آستانه بیهوشی قرار دارد.
چه افرادی بیشتر در معرض این وضعیت هستند؟
یبوست شدید، مدفوع بسیار سفت و حجیم، گیر کردن مدفوع در راست روده و تلاش طولانی برای دفع می‌توانند زمینه ساز چنین اتفاقی باشند.
در برخی افراد، کم آبی بدن و مصرف دارو‌های کاهنده فشار خون نیز ممکن است احتمال بروز افت فشار را افزایش دهند.
هنگام بروز این حالت چه باید کرد؟
اگر فرد هنگام دفع دچار ضعف ناگهانی، سرگیجه یا احساس نزدیک شدن به غش شد، بهتر است:
تلاش برای دفع را متوقف کند و از ادامه زور زدن خودداری کند.
در صورت امکان دراز بکشد و پا‌ها را کمی بالاتر قرار دهد.
تا برطرف شدن علائم از بلند شدن ناگهانی خودداری کند.
پس از بهبود، در صورت نداشتن محدودیت پزشکی، آب بنوشد.
اگر هوشیاری از دست رفت، علائم برطرف نشد یا درد قفسه سینه، تنگی نفس و تپش غیرعادی وجود داشت، فورا کمک پزشکی دریافت کند.
اگر فرد بیهوش است، نباید به او آب یا خوراکی داد.
چگونه از تکرار آن پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از یبوست یکی از مهم‌ترین راهکارهاست. نوشیدن آب کافی، مصرف تدریجی مواد غذایی حاوی فیبر، فعالیت بدنی منظم و توجه به زمان طبیعی دفع می‌توانند به نرم شدن مدفوع و آسان‌تر شدن خروج آن کمک کنند.
اگر مدفوع در انتهای روده گیر کرده و امکان دفع وجود ندارد، نباید با فشار زیاد یا وارد کردن انگشت برای خارج کردن آن اقدام کرد. در چنین شرایطی ممکن است به مخاط راست روده آسیب برسد و گاهی خارج کردن مدفوع به مداخله درمانی نیاز دارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
هر نوع غش یا نزدیک به غش هنگام دفع را نباید بدون بررسی به عصب واگ نسبت داد. مشکلات ریتم قلب، افت فشار خون و برخی بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند.
اگر فرد برای نخستین بار چنین تجربه‌ای دارد، به ویژه اگر ضعف شدید یا احساس نزدیک شدن به مرگ را تجربه کرده است، ارزیابی پزشکی و بررسی فشار خون و نوار قلب اهمیت دارد. غش واقعی، درد قفسه سینه، تنگی نفس، تپش قلب غیرعادی یا سابقه بیماری قلبی ضرورت بررسی فوری را بیشتر می‌کند.
همچنین یبوست شدید و تکرارشونده، درد و اتساع شکم، استفراغ، ناتوانی در دفع گاز یا مشاهده خون در مدفوع نیازمند ارزیابی پزشکی است.
این مطلب با هدف اطلاع رسانی تهیه شده و به منزله تشخیص پزشکی نیست. افرادی که چنین حالتی را تجربه می‌کنند، به ویژه در صورت غش یا ضعف شدید، باید برای بررسی علت و رد کردن مشکلات قلبی و عروقی به پزشک مراجعه کنند.
