افزایش وزن بی‌دلیل دارید؟ این هورمون‌ها ممکن است نقش داشته باشند
تا به حال فکر کرده‌اید چرا با وجود رعایت رژیم غذایی همچنان با اضافه وزن دست‌وپنجه نرم می‌کنید؟
افزایش وزن فقط به میزان غذایی که می‌خوریم و فعالیت بدنی محدود نمی‌شود. هورمون‌ها نیز در تنظیم اشتها، احساس سیری، قند خون و نحوه ذخیره انرژی نقش دارند. البته تغییرات هورمونی تنها یکی از عوامل موثر بر وزن هستند و نمی‌توان هر افزایش وزنی را به اختلال هورمونی نسبت داد.
۱. انسولین؛ تنظیم کننده قند خون
انسولین هورمونی است که در لوزالمعده تولید می‌شود و به ورود گلوکز به سلول‌ها کمک می‌کند. این هورمون همچنین در ذخیره انرژی و سوخت و ساز چربی نقش دارد.
در شرایط مقاومت به انسولین، سلول‌ها پاسخ مناسبی به این هورمون نمی‌دهند و ممکن است قند خون افزایش یابد. این وضعیت با اضافه وزن و چاقی ارتباط دارد، اما رابطه میان آنها پیچیده است و صرف مصرف کربوهیدرات به معنای ایجاد مقاومت به انسولین نیست.
مصرف سبزیجات، حبوبات، غلات کامل و منابع پروتئینی، همراه با فعالیت بدنی منظم، می‌تواند به بهبود کنترل قند خون کمک کند.
۲. گرلین؛ هورمون گرسنگی
گرلین عمدتا در معده تولید می‌شود و در تحریک اشتها نقش دارد. سطح این هورمون معمولا پیش از غذا خوردن افزایش می‌یابد و پس از صرف غذا کاهش پیدا می‌کند.
گرلین تنها عامل تعیین کننده گرسنگی نیست؛ خواب، زمان غذا خوردن و وضعیت انرژی بدن نیز بر اشتها تاثیر می‌گذارند. مصرف غذا‌های حاوی پروتئین و فیبر می‌تواند به احساس سیری کمک کند و مدیریت اشتها را آسان‌تر سازد.
۳. لپتین؛ پیام رسان سیری
لپتین عمدتا از سلول‌های چربی ترشح می‌شود و به مغز درباره میزان ذخایر انرژی بدن پیام می‌دهد. برخلاف یک تصور رایج، سطح لپتین معمولا در افراد دارای چربی بدن بیشتر، بالاتر است.
در چاقی ممکن است مقاومت به لپتین ایجاد شود؛ یعنی مغز پاسخ کافی به پیام این هورمون ندهد. در نتیجه، تنظیم اشتها و تعادل انرژی دشوارتر می‌شود. با این حال، لپتین به تنهایی علت افزایش وزن نیست و کاهش وزن نیز فقط با تغییر سطح این هورمون توضیح داده نمی‌شود.
۴. کورتیزول؛ هورمون مرتبط با استرس
کورتیزول توسط غدد فوق کلیوی تولید می‌شود و در پاسخ بدن به استرس، تنظیم قند خون و سوخت و ساز نقش دارد. استرس طولانی مدت ممکن است از طریق اختلال خواب، افزایش اشتها و تغییر عادت‌های غذایی به افزایش وزن کمک کند.
افزایش غیرطبیعی و طولانی مدت کورتیزول، مانند آنچه در سندرم کوشینگ رخ می‌دهد، نیز می‌تواند باعث افزایش وزن، به ویژه در ناحیه شکم، شود. با این حال، استرس روزمره لزوما به افزایش وزن منجر نمی‌شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
برای مدیریت وزن، تغذیه متعادل، فعالیت بدنی منظم و خواب کافی اهمیت دارند. اگر افزایش وزن سریع و بدون علت مشخص رخ دهد یا با علائمی مانند ضعف عضلانی، کبودی آسان، اختلال قاعدگی یا تغییرات غیرعادی پوست همراه باشد، مراجعه به پزشک برای بررسی علت ضروری است. آزمایش‌های هورمونی نیز باید بر اساس علائم و نظر پزشک انجام شوند.
